II SA/Kr 555/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 25 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. D. od postanowienia Starszego Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 sierpnia 2017 r., zwalniającego skarżącego w ˝ części od wpisu sądowego od złożonej skargi, a w pozostałym zakresie oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 24 lutego 2017 r. nr [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 27 marca 2017r. (sporządzonym na urzędowym formularzu) M. D. (skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2017r. Starszy Referendarz sądowy częściowo uwzględnił wniosek, zwalniając skarżącego w ˝ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w terminie 7 dni od daty doręczenia orzeczenia, doręczono skarżącemu w dniu 18 sierpnia 2017r. W dniu 29 sierpnia 2017r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw wniesiony przez M. D. od przedmiotowego postanowienia Starszego Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że dostarczone przez niego dokumenty i faktury dowodzą, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku M. D. w przedmiocie zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych znalazł podstaw tylko do częściowego uwzględnienia wniosku. Zgodnie z przepisem art. 246 par. 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakty podane przez skarżącego we wniosku oraz w późniejszych pismach uzupełniających a dotyczące wysokości posiadanych przez niego środków finansowych i ponoszonych wydatków pozwalają przyjąć, że może on częściowo ponosić koszty sądowe związane np. wpisem od wniesionej skargi. Miesięczny dochód rodziny wynosi ok. 2000 zł. W skład majątku rodziny wchodzi dom o pow. 240 m2 i wartości [...] zł, a także działka o pow. 0,32 ha. Skarżący nie posiada samochodu. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W tym miejscu należy wyjaśnić czym jest instytucja prawa pomocy. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną ( do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, o co wnosił we wniosku. Zasadność twierdzeń skarżącego Sąd rozpatrywał, biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z informacji przedstawionych przez skarżącego (zestawienia jego dochodów i wydatków), wynika, że brak podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący w uzasadnieniu podniósł, że referendarz, podając w zaskarżonym postanowieniu brzmienie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odbiegające od dosłownej redakcji ustawowej ("osobie, która wykaże, że nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania" zamiast ustawowego brzmienia: "gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania"), zastosował wykładnię rozszerzającą tego przepisu. Nie można się zgodzić ze zdaniem skarżącego. Sformułowanie użyte przez referendarza – choć niefortunne – oddaje istotę przesłanek całkowitego przyznania prawa pomocy. Oba ww. wyrażenia wskazują na sytuację osób znajdujących się na skraju ubóstwa – np. pobierających niską rentę; niemających żadnego stałego dochodu. Sytuacja taka nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, gdyż z dostarczonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, znajdujących się w aktach sprawy, jednoznacznie wynika, że choć dochód jego rodziny (tj. przypadających na skarżącego i jego niepracującą małżonkę), choć nie jest wysoki, jest w miarę stały; wynosi łącznie ok. 2000 zł miesięcznie. Należy uznać, że – jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu – uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na pewno jednak sytuacja skarżącego nie pozwala przyjąć, że znajduje się on na skraju ubóstwa, a co za tym idzie – że budżet państwa powinien ponieść w całości koszty związane z postępowaniem w jego sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zmianami).