II SA/Kr 579/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie: AWSA Wojciech Jakimowicz NSA Izabela Dobosz Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2006 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. Z. kwotę 30 zł. (trzydzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2002 roku [...] Prezydent Miasta w oparciu o art. 1 ust. 1,2,5, art. 2 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. Z 1999 r. Nr 65, poz. 746) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego [...] części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], objętej KW nr [...] jednostka ewidencyjna [...] zabudowanej domem wielorodzinnym nr [...] położonym na osiedlu J. w prawo własności na rzecz M. Z. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż M. Z. nabyła prawo własności lokalu mieszkalnego nr [...] położonego na osiedlu J. nr [...] w K. na podstawie umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego Rep A II nr [...] z dnia [...] września 1979 roku. Z własnością lokalu mieszkalnego połączony jest udział w użytkowaniu wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działka [...], obręb [...] objętej KW nr [...] jednostka ewidencyjną [...] w [...] częściach. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2000 roku M. Z. zwróciła się o przekształcenie w prawo własności prawa użytkowania wieczystego [...] części nieruchomości oznaczonej jako działka [...], obręb [...], KW nr [...], jednostka ewidencyjna [...], zabudowanej domem wielorodzinnym nr [...], położonym na osiedlu J.. Organ I instancji ustalił, iż w budynku nr [...], położonym na osiedlu Jagiellońskim znajduje się 75 lokali mieszkalnych, z czego 48 zostało sprzedanych na rzecz osób fizycznych. Pozostała część lokali nadal stanowi własność Miasta. Organ I instancji wskazał, iż wprawdzie ustawa z dnia [...] czerwca 2001 roku o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności zniosła wymóg, aby w wyniku przekształcenia współużytkownicy wieczyści stali się wyłącznymi współwłaścicielami całej nieruchomości gruntowej tzn. bez udziału Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku jednostek samorządu terytorialnego, jednak zgodnie z art. 1 ust. 5 pkt 1 przekształcenie udziału w prawie użytkowania wieczystego wynoszącego część nieruchomości gruntowej jako prawie związanym z własnością wyodrębnionego lokalu przysługuje wówczas, gdy wnioski o przekształcenie złożą wszyscy współużytkownicy wieczyści. Ponadto przepisy ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności stosuje się wyłącznie do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed 31 października 1998 roku, a także do osób fizycznych będących ich następcami prawnymi. W budynku nr [...] na osiedlu J. część lokali mieszkalnych została nabyta po dniu 31 października 1998 roku, wobec czego osoby, które nabyły udziały we współużytkowaniu wieczystym po tym dniu nie mogą skutecznie wnosić o przekształcenie tego prawa w prawo własności. Wobec powyższego nie jest możliwe uwzględnienie wniosku M. Z. z uwagi na fakt, iż nie wszystkim współużytkownikom wieczystym przysługuje skuteczne roszczenie o przekształcenie przysługującego im prawa w prawo własności. W dniu [...] listopada 2002 roku M. Z. złożyła w Urzędzie Miasta pismo stanowiące kserokopię odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2002 roku - [...], którego nie podpisała własnoręcznie, wnosząc o uchylenie tej decyzji. Podniosła, iż decyzja organu I instancji jest błędna, gdyż wynika z niewłaściwej interpretacji przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Wskazała, iż uprawnienie wynikające z tej ustawy jest prawem o charakterze indywidualnym, przysługującym każdemu z właścicieli lokalu mieszkalnego niezależnie od prawa przysługującego innym właścicielom lokali. Niedopuszczalne jest zatem uzależnianie prawa obywatela od tego czy z takiego samego prawa zechce skorzystać inna osoba, której ono przysługuje. Wskazała nadto, iż przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie jest obowiązkowe, zależy od woli uprawnionego, który ma uprawnienie a nie obowiązek do wystąpienia ze stosownym wnioskiem. Decyzją z dnia 17 stycznia 2003 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając w oparciu o art. 1 ust. 2 i ust. 5 ustaw z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności i art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji wskazał, iż przekształcenie udziału w użytkowaniu wieczystym w udział w prawie własności przysługujący właścicielom lokali mieszkalnych stanowiących odrębne nieruchomości następuje jeżeli spełnione są łącznie dwa warunki tj. wniosek złożą wszyscy współużytkownicy wieczyści do dnia 31 grudnia 2002 roku oraz ci wszyscy współużytkownicy wieczyści nabyli prawo do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności przed 31 października 1998 roku, bądź są następcami prawnymi takich osób oraz złożyli wniosek o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2002 roku. Taka regulacja prawna jednoznacznie wskazuje, iż w sytuacji gdy odrębna własność lokalu powstała po dniu 31 października 1998 roku i prawem związanym z ta własnością jest udział w użytkowaniu wieczystym gruntu nie jest możliwe przekształcenie udziału w użytkowaniu wieczystym w udział w prawie własności tego gruntu, nawet w sytuacji, gdy wszyscy współużytkownicy wieczyści złożyliby zgodny wniosek o takie przekształcenie. W budynku nr [...] na osiedlu J. w [...] część lokali została wyodrębniona po dniu 31 października 1998 roku co oznacza, iż ich właściciele nie mogą skutecznie domagać się przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego jako prawa związanego z odrębną własnością lokalu w prawo własności. Organ II instancji wskazał, iż organ I instancji przy rozstrzyganiu sprawy oparł się jedynie na obowiązującym stanie prawnym, nie mając możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Na powyższą decyzję organu II instancji skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie złożyła T. Z. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzuciła naruszenie prawa, a to przepisów art. 1 ust. 2 i nast. ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Skarżąca wskazała, iż niedopuszczalne jest takie interpretowanie wyżej wskazanej ustawy, które jako warunek skorzystania z uprawnień w niej nadanych wymaga, by wszystkie osoby zamieszkujące w różnych lokalach jednej nieruchomości musiały uzyskać prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 roku. Skarżąca dodała, iż w treści ustawy brak wymogu uzyskania wieczystego użytkowania przez wszystkich lokatorów jako wymogu i warunku niezbędnego i koniecznego dla przekształcenia prawa przez każdego z uprawnionych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podniosło, iż zarzuty skarżącej są bezzasadne, gdyż zarówno organ I instancji jak i rozpatrujące odwołanie od jego decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze działały w oparciu o obowiązujący stan prawny, a to art. 1 ust. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności w zw. z art. 2 ustawy o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, zgodnie z którym koniecznymi przesłankami od spełnienia których uzależnione jest przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest złożenie wniosku o takie przekształcenie przez wszystkich współużytkowników wieczystych do dnia 31 grudnia 2002 roku, ale tylko w sytuacji gdy użytkownicy ci nabyli prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 roku albo gdy są następcami prawnymi takich osób. W przedmiotowej sprawie natomiast nie wszyscy współużytkownicy wieczyści nabyli udział w użytkowaniu wieczystym do dnia 31 października 1098 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na podstawie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sadu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl 145 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego jedną z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest wydanie tej decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie "naruszonego prawa" rozumiane jest szeroko. Składają się na nie przepisy zarówno prawa materialnego i procesowego, jak i przepisy o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub części (J. Borkowski w Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Duże Komentarze Becka Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2005 wydanie 7 str. 736). Zgodnie z art. 63§3 Kodeksu postępowania administracyjnego podanie (żądanie, wyjaśnienie, odwołanie, zażalenie) wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego. Jeżeli podanie nie czyni zadość temu wymaganiu, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Złożone przez skarżącą w dniu [...] listopada 2002 roku w Urzędzie Miasta pismo zatytułowane odwołanie stanowiło kserokopię własnoręcznie sporządzonego i podpisanego przez skarżącą pisma. Kserokopia podpisu nie jest zaś podpisem, którego złożenia pod odwołaniem wymaga art. 63 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Pojęcie "podpisu" było przedmiotem wielu rozważań zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie, gdyż w żadnym z aktów prawnych posługujących się tym pojęciem ustawodawca nie umieścił jego definicji.. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1993 roku (III CZP 146/93, OSP 1994/9 póz. 166, OSNCP 1994/5 póz. 94, Wokanda 1994/2 str. 3) wskazano, iż "z przepisu art. 78 zd. pierwsze kc, według którego do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli, wynika wymóg własnoręczności podpisu. Uznano, iż zachodzą zatem podstawy, by przyjąć, że podpis musi stanowić wytwór pisania; mówiąc inaczej - podpisem jest wyłącznie znak napisany.(.") Immanentną cechą podpisu jest bowiem własnoręczność. Cecha ta umożliwia funkcję identyfikacyjną, gdyż tylko własnoręczny podpis, który zawiera w sobie osobiste cechy charakteru pisma podpisującego (ukształtowanie liter, ich łączenie itp.) pozwala na stwierdzenie - za pomocą graficznej ekspertyzy pisma - że jest on autentyczny. Składając podpis na dokumencie obejmującym oświadczenie woli podpisujący wyraża wolę wywołania określonych skutków prawnych i daje jednocześnie wyraz temu, że dokument zawiera ostateczną, a nie jedynie projektowaną, treść danego oświadczenia, że oświadczenie to jest zupełne oraz że pochodzi od osoby podpisanej." Organ II instancji nie wezwał na podstawie art. 64 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego wnoszącej pismo z dnia [...] listopada 2002 roku pod rygorem do usunięcia braku formalnego poprzez podpisanie pisma i pismo to rozpoznał jako odwołanie, mimo, że, jako nie podpisane własnoręcznie przez wnoszącą, nie wywołało ono skutków prawnych jako tego rodzaju środek prawny. Wobec powyższego, zaskarżona skargą do Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2003 roku została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 63§ 3 oraz art. 64 §2 kodeksu postępowania administracyjnego. Analogiczne stanowisko zajął uprzednio Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 15 września 2000 roku (III SA 417/00 LEX nr 47217) oraz z dnia 12 października 1999 roku (IV SA 1303/97 LEX nr 47923) wskazując, iż zaniechanie wezwania przez organ odwoławczy do uzupełnienia braku odwołania poprzez jego podpisanie i rozpoznanie odwołania, które nie zostało podpisane, stanowi rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji W związku z powyższym - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).