II SA/Kr 585/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. na postanowienie Referendarza Sądowego z dnia [...] września 2017 r. w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Wojewody z dnia 14 lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji postanawia: oddalić wniosek J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. oddalił wniosek J. K. o przyznanie prawa pomocy, uznając, że może być ono przyznane jedynie stronie postępowania sądowego, a nie pełnomocnikowi strony. J. K. złożyła sprzeciw - zażalenie od powyższego postanowienia, podkreślając, że się z nim nie zgadza. Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że prawo pomocy może być przyznane wyłącznie stronie, a nie pełnomocnikowi strony. Nadto podkreślił, że postanowieniem z dnia 30 października 2015 r. odmówił dopuszczenia J. K. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Na powyższe postanowieniem zażalenie wniosła J. K. wyjaśniając, że w tej sprawie występuje nie tylko jako pełnomocnik, ale również jako strona postępowania. NSA postanowieniem z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II OZ [...] uchylił zaskarżone postanowienie. Wskazał, że prawo pomocy może być przyznane tylko stronie. [...] jednak wyjątkiem, od tej zasady może być możliwość przyznania prawa pomocy osobie, która ubiega się o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu. W ocenie NSA J. K. domaga się dopuszczenia jej do udziału w toczącym się postępowaniu w związku z powyższym ma prawo domagać się przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 21 lutego 2018 r. wezwano J. K. o sprecyzowanie żądania wniosku tj. czy wnosi o zwolnienie do kosztów sądowych czy o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z jej utrzymaniem, w tym wysokości opłat za energię elektryczną, gaz, wywóz śmieci, wodę, telefon, ubezpieczenie, lekarstwa, wizyty u lekarza oraz wyżywienie; przedstawienie historii rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem, przedłożenie kserokopii umów kredytowych wraz z harmonogramami ich spłat; oświadczenie, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, a jeżeli tak to o nadesłanie kserokopii decyzji o rodzaju i wysokości przyznanej jej pomocy; podanie czy uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak to w jakiej wysokości - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. K. oświadczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, utrzymuje się tylko z renty z której musi opłacić wszystkie rachunki, kredyty, lekarstwa i wyżywienie. Dokumenty, które poświadczają jej koszty utrzymania znajdują się w aktach nin. sprawy. Wskazała, że nie posiada rachunku bankowego, a kopie harmonogramów spłat kredytu przedłożyła już do akt nin. sprawy. Oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej i nie podejmuje żadnych prac dorywczych, gdyż nie wolno jej pracować i ma 82 lata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wydając niniejsze postanowienie związany był postanowieniem NSA z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II OZ [...], którym to uchylono postanowienie tut. Sądu z dnia 11 października 2017 r. Jak wynika z treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei zgodnie z art. 259 p.p.s.a." od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Należy przyjąć, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), że do niniejszej sprawy ma zastosowanie art. 260 w brzmieniu obowiązującym przed zmianą ustawy. Zatem wniesienie sprzeciwu powoduje, na mocy art. 260 p.p.s.a., że zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ [...], LEX nr 1247073). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ [...], LEX nr 1274301). W ocenie tut. Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy sytuacji finansowej wynika, że wnioskodawczyni pomimo tego, że nie należy do osób zamożnych, to również nie znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Jak wynika z przedłożonego w dniu 17 sierpnia 2017 r. formularza PPF, wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu pobieranego świadczenia rentowego wynosi około [...] zł, a zatem nie znajduje się ona w nadzwyczajnie trudnym położeniu, to jest charakteryzującym się brakiem dochodów. We wniosku wskazała na stałe miesięczne zobowiązania: opłata za prąd - [...] zł, za wywóz śmieci - [...] zł, opłata za wodę - [...] zł, opłata za gaz - [...] zł, za telefon - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł, spłata kredytów - łącznie [...] zł (150 zł +100 zł), lekarstwa ok 400 - [...] zł, lekarz ok [...] zł. Według oświadczenia skarżąca nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Mieszka w domu stanowiącym własność syna L. K., w którym ma ustanowione dożywocie. Nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację finansową. Mimo precyzyjnego wezwania nie przedłożyła dokumentów, do których została zobowiązania. W szczególności wyciągu z konta bankowego, gdyż jak oświadczyła konta bankowego nie posiada. Tymczasem z uwagi na fakt, że nie jest to pierwszy wniosek o prawo pomocy jaki wnioskodawczyni składa, więc w oparciu o informacje przedstawione przez nią w niniejszej sprawie m.in. w piśmie z dnia 30 marca 2016 r., oświadczyła że nie jest w stanie przedstawić żądanego wyciągu z konta bankowego, gdyż wiąże się to z opłatą za wydruk a nie ma ona na taki wydatek pieniędzy. Zasugerowała, aby Sąd sam zwrócił się do banku o taki wyciąg. Nadto jak podaje nadal spłaca kredyty. Zdaniem Sądu nie było, więc powodu do zamknięcia rachunku, tym bardziej, iż część spłat dokonywana była bezpośrednio z rachunku wnioskodawczyni. Jeśli zaś zaszły takie okoliczności winna była je wyjaśnić. W opinii tut. Sądu wnioskodawczyni przemilczała fakt posiadania konta bankowego uniemożliwiając w ten sposób dokonanie analizy przepływu środków pieniężnych na posiadanym koncie bankowym. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania tego prawa ( por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ [...], CBOSA). Podkreślić również należy, że nie wystarczy powołać się na przedstawione już w niniejszej sprawie dokumenty poświadczające koszty utrzymania albowiem nie obrazują one aktualnej sytuacji finansowej. Nieudokumentowanie przez wnioskodawczynię jej miesięcznych wydatków uniemożliwia rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej a co za tym idzie podjęcie decyzji o przyznaniu stronie prawa pomocy. W odniesieniu do wskazywanych kosztów obsługi zaciągniętych pożyczek, w ocenie Sądu, spłata pożyczek nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2006r. sygn. akt I OZ [...], CBOSA). Nadto skoro wnioskodawczyni zadłużyła się, to musiała przewidywać realną możliwość spłaty długu, co również prowadzi do wniosku, że nie znajduje się w nadzwyczajnie trudnej sytuacji materialnej (ubóstwie). W powyższej sytuacji zwolnienie wnioskodawczyni od ponoszenia kosztów sądowych oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie - na współobywateli. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1 oraz art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.