II SA/Kr 59/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na uchwałę Rady Miejskiej w Makowie Podhalańskim z dnia 26 lipca 2013 r. nr: XXIX/318/2013 w przedmiocie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną M. S.. Ich miesięczny dochód brutto wynosi 3.143 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 1.793 zł i emerytura jego żony w wysokości 1.350 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni całkowitej 216 m² i mieszkalnej 110 m² oraz las wielkości 0,4052 ha. Skarżący nie dysponuje oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy A. S. podniósł, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania ze względu na trudną sytuację zdrowotną i majątkową. Skarżący jest inwalidą na rządu ruchu, cierpi na cukrzycę. Schorowana jest również jego małżonka. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy i jego żony są pobierane przez nich świadczenia emerytalne, które nie zawsze wystarczają na wykupienie wszystkich leków i skromne życie. Wydatki rodziny w skali roku przedstawiają się następująco: ubezpieczenie domu 418 zł, ubezpieczenie samochodu 298 zł, podatek 217 zł, śmieci 60 zł, kominiarz 57 zł, wywóz nieczystości 240 zł, przegląd samochodu 100 zł, co daje łącznie 1.290 zł rocznie, czyli 110 zł na miesiąc. W miesiącu ponoszone są wydatki na utrzymanie 13-letniego samochodu 200 zł, gaz 55 zł, prąd 110 zł, telefon 116 zł, polsat 50 zł, opał 200 zł, lekarstwa 180 zł, środki czystości 50 zł. Pozostałe środki przeznaczane są na utrzymanie domu i zakup żywności. Do wniosku skarżący załączył dwie kopie decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 roku o waloryzacji emerytury M. S. i A. S.. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. [...]). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada obecnie dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.494,56 zł netto (dane z decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 roku o waloryzacji świadczenia). Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym żona skarżącego uzyskuje dochody z emerytury w wysokości 1.136,12 zł netto (dane z decyzji ZUS o waloryzacji świadczenia). Łączny dochód małżonków S. wynosi zatem 2.630,38 zł. Ponoszone przez nich w miesiącu wydatki na utrzymanie i leczenie, według oświadczenia skarżącego, wynoszą łącznie 1.071 zł, a pozostałe środki wydawane są na utrzymanie domu i zakup zywości. Skarżący jest inwalidą narządu ruchu, cierpiącym również na cukrzycę. Schorowana jest także jego małżonka. Często brakuje im środków na wykupienie wszystkich leków. Skarżący nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mógłby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że A. S. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Sytuacja majątkowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Zarówno skarżący, jak i jego małżonka dysponują stałymi i pewnymi źródłami dochodu. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Wśród wymienionych przez skarżącego wydatków niektórych nie można uznać za konieczne, zwłaszcza kosztów utrzymania samochodu, opłat za telefon, czy telewizję. Tymczasem w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. W analizowanej sytuacji majątkowej A. S. zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby zatem niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.