II SA/Kr 591/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]r., znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 21 października 2008r. skarżący A. Z. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze swej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2008r. wydaną w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia pełnomocnika. Skarżący wskazuje także, iż według niego charakter sprawy jest bardzo zawiły a strona nie ma wykształcenia prawniczego i potrzebuje w związku z tym wykwalifikowanej pomocy zawodowego prawnika. Dodaje, iż utrzymuje się jedynie z renty inwalidzkiej, ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć stałego zatrudnienia. Nie otrzymuje też żadnych innych dochodów z prac dorywczych czy innych. Zdaniem Sądu, wniosek strony skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 539,01 zł. Z dokumentów dołączonych na wezwanie sądu wynika ponadto, iż stron korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w K., otrzymując zasiłek celowy na zakup opału ( decyzja a OPPS z dnia [...] października 2008r. ). Z dokumentów dostarczonych przez skarżącego wynika, iż miesięczne wydatki na utrzymanie kształtują się na poziomie 245 zł ( prąd, gaz, woda, telefon, podatek ). Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada udział na zasadach współwłasności w domu jednorodzinnym o pow. 71 m2, mieszkanie o pow. 51 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 0,0611 ha. Nie wykazuje natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Z przedstawionego rachunku bankowego wynika, iż aktualnie na koncie skarżącego jest 30,40 zł ( stan na dzień 12 listopada 2008r. ). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący wykazał skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów ( 539,01 zł ), brak możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia ze względu na zły stan zdrowia, koszty utrzymania wykazywane na kwotę 245 zł w kontekście otrzymywanych dochodów, fakt korzystania z pomocy społecznej, której kryteria otrzymania są określone w ustawie o pomocy społecznej i dotyczą ludzi najbiedniejszych - nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia tychże kosztów uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzono, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno - rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawca posiada bowiem bardzo niski dochód, nie ma możliwości - ze względu na zły stan zdrowia podjąć żadnego dodatkowego zatrudnienia, korzysta z pomocy społecznej, w związku z tym, zdaniem orzekającego, nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia radcy prawnego z wyboru. Dochody osiągane przez wnioskodawcę z tytułu renty inwalidzkiej są na tyle niskie, iż przy równoczesnym uiszczeniu kosztów utrzymania, nie jest w stanie poczynić oszczędności pozwalających na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Nie ma tez znaczenia merytorycznego fakt, iż skarżący nie ma wykształcenia prawniczego, a jego zdaniem sprawa wymaga konsultacji wykwalifikowanego prawnika. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, to sytuacja rodzinno - bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 w zw. z art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).