II SA/Kr 591/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza z dnia 17 lipca 2015 r. wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi A. K. na decyzję nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 20 marca 2015r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. A. K. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku. Zarzucił zaniechanie rozpoznania całego materiału dowodowego i dowolne przejęcie, że wnioskodawca nie wykazał należycie przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z obowiązującym w niniejszej sprawie (w której postępowanie sądowe zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) brzmieniem art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie lub zarządzenie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie - zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie takiego prawa może nastąpić tylko wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie podlega oddaleniu, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wnioskowanych do zwolnienia kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 2.000 zł brutto miesięcznie. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 218 m² oraz działka wielkości 0,1324 ha, na której stoi dom. Nie posiada on oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy A. K. podniósł, iż do końca marca 2015 roku był bezrobotny. Opłaca alimenty na dzieci w wysokości 1.000 zł miesięcznie, ponadto spłaca kredyt, którego rata miesięczna wynosi ok. 408 zł + odsetki zmienne. Rata drugiego kredytu wynosi ponad 300 zł. Na utrzymanie własne i spłatę kredytów wnioskodawca musi się zapożyczać u rodziny. Poza wynagrodzeniem za pracę nie posiada innych dochodów. Działka z domem jest obciążona hipoteką, dlatego skarżący nie może jej sprzedać. Dodatkowo, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. musi on spłacić byłej żonie kwotę 11.504 zł. Do wniosku skarżący załączył następujące dokumenty: kopię wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 stycznia 2008 roku orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego i zasądzającego alimenty na dzieci, harmonogram spłaty rat kredytu zaciągniętego na budowę domu (wysokość raty za czerwiec 2015 roku wynosi 729,02 zł), kopię umowy pożyczki zaciągniętej w dniu 27 kwietnia 2015 roku w kwocie 6.000 zł z harmonogramem spłaty rat kredytowych (rata za czerwiec 2015 roku 304,22 zł), stron 5-9 z opinii z dnia 20 marca 2013 roku ustalającej wartość majątku wspólnego stron oraz wartość nakładów poniesionych na nieruchomość gruntową w [...], dwa zaświadczenia o dochodach skarżącego z dnia 9 czerwca 2015 roku za kwiecień i maj 2015 roku (1.900 zł brutto, 1.382,95 zł netto), zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia 9 czerwca 2015 roku o zarejestrowaniu skarżącego jako bezrobotnego w okresie od 5 stycznia 2015 roku do 31 marca 2015 roku i pobieranych przez niego w tym okresie zasiłkach w kwocie 2.410,20 zł, kopię zaświadczenia Banku [...] w L. z dnia 4 maja 2015 roku o zadłużeniu A. K. z tytuły kredytu mieszkaniowego (51.000 zł kapitału + odsetki), zaświadczenia Banku [...] w L. z dnia 13 kwietnia 2012 roku o spłatach kredytu mieszkaniowego, a także zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. o dochodzie A. K. za 2014 rok (16.846,64 zł). W uzupełnieniu wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma wspólnego budżetu z rodzicami, u których mieszka. Wobec jego bardzo złej sytuacji majątkowej i zobowiązań przekraczających dochody, jest zmuszony on korzystać z nieodpłatnej pomocy rodziców w zakresie mieszkania i wyżywienia oraz zapożyczać się na spłatę zobowiązań. Pod adresem rodziców wnioskodawcy nie mieszka jego była żona. Budowa domu do ok. 2006 roku była finansowana z kredytu hipotecznego. Po tym okresie nie są prowadzone żadne prace, które wymagałyby nakładów finansowych. Rodzice strony nie posiadają rachunków bankowych. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: alimenty na dzieci: 1.000 zł, spłata kredytu hipotecznego ok. 600 zł, spłata pożyczki zaciągniętej na alimenty na dzieci 300 zł, telefon 70 zł, prąd na budowie 50 zł. Wyżywienie i mieszkanie skarżący ma u rodziców, a ubrania ma zapewnione dzięki pomocy rodziców i rodzeństwa. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu [...] z 1981 r., który jest niesprawny od 5 lat. Do pisma załączone zostały: historia rachunku bankowego strony za ostatnie trzy miesiące w Banku [...] i Banku [...], potwierdzenie otwarcia rachunku w Banku [...] i zaświadczenie o wysokości kredytu mieszkaniowego w tym banku, faktura za telefon na kwotę 70,24 zł, kopia dowodu rejestracyjnego oraz odcinki płatności za energię elektryczną. Należy wskazać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy (prawo ubogich), a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. W związku z tym prawo pomocy może być przyznane tylko dla osób ubogich pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej (ubóstwie), cechującej zwłaszcza osoby bezrobotne lub osiągające znikome dochody, jednocześnie nie posiadające majątku nieruchomego, czy ruchomego. Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na uwadze wskazane przez skarżącego dane o jego sytuacji majątkowej trudno uznać go za osobę ubogą. Skarżący jest właścicielem nieruchomości, samochodu, ma dochód z wynagrodzenia za pracę. Podkreślenia wymaga, że dane podane przez skarżącego nie kwalifikują go do grona osób ubogich. Jeżeli skarżący jest w stanie co miesiąc zapłacić ok. 900 zł kredytu i pożyczki, czy 70 zł za telefon, to nie można mówić o ubóstwie. Fakt posiadania stałego miesięcznego dochodu, a także fakt bycia właścicielem nieruchomości (nawet obciążonej hipoteką) wyklucza możliwość przyjęcia, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym kontekście należy podnieść, że skoro skarżący w kwietniu 2015 r. zaciągnął pożyczkę na kwotę 6.000 zł, a skargę w niniejszej sprawie wniósł także w kwietniu 2015 r., to mógł tak gospodarować swoimi środkami finansowymi, by uwzględnić w wydatkach również konieczny wpis od skargi. Podkreślenia wymaga nadto, iż obowiązek ponoszenia kosztów sądowych nie jest obowiązkiem drugorzędnym zaspokajanym przez stronę w ostatniej kolejności i tylko w sytuacji, gdy pozostają jej wolne środki po opłaceniu innych wydatków. Dlatego też wnioskodawca nie może uznawać takich wydatków jak spłata rat kredytu, czy pożyczki jako priorytetowe w stosunku do należności wobec Skarbu Państwa. Przy orzekaniu o zwolnieniu od kosztów sądowych należy uwzględnić także interes państwa w pobieraniu opłat sądowych. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy i dlatego, na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., wniosek podlegał oddaleniu.