II SA/Kr 593/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wskutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2015r. oddalającego wniosek E.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 10 marca 2015r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazu dostarczenia oceny technicznej postanawia : oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego z urzędu W dniu 12 sierpnia 2015 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E.W. , na urzędowym formularzu, o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 10 marca 2015 roku w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazu dostarczenia oceny technicznej. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką nieletnich dzieci. Ich wspólny miesięczny dochód wynosi 5200 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za prace żony w wysokości [...] zł. Nadto według oświadczenia w skład posiadanego majątku wchodzi dom o pow. 30 m2 oraz mieszkanie o pow.48 m2. Skarżący dysponuje także oszczędnościami w kwocie 10000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy E.W. podał, że środki należące do skarżącego w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycje stanowią: czynsz, energia i zakup żywności. W dniu 21 sierpnia 2015r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie oddalające wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów postępowania i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z treści samego wniosku wynika, iż uzyskiwany przez skarżącego miesięczny dochód pozwala na poniesienie przez niego kosztów postępowania sądowego i związanych z ustanowieniem kwalifikowanego zastępstwa prawnego w sprawie bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Dlatego Sąd działając na zasadzie art.243 § 1, art.246 § 1 pkt 1 w zw. z art.258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270) oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 22 września 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw E.W., od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21.08.2015r., sygn. akt SA/Kr 593/15. Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku M.D. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Na podstawie art.245 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i § 3). Natomiast zgodnie z brzmieniem przepisu art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Fakty podane przez skarżącego dotyczące wysokości jego dochodu oraz zamieszkującej z nim wspólnie rodziny, stanu majątkowego oraz okoliczności dotyczące stanu zdrowia pozwalają przyjąć, iż skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też Sąd uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść w ogóle kosztów postępowania. Biorąc to pod uwagę Sąd oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwalała na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - co do zasady - powinno obejmować przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie (do takich osób można zaliczyć m. in. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, w szczególności posiada stałe dochody. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich. Instytucja ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacja materialną (bezrobotni, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone. I zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne (zob. postanowienie NSA z 19.10.2005r. sygn. akt I GZ 107/05). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r., sygn. akt FZ 794/04). Wnioskodawca nie spełnia tych przesłanek. Nadto przyjmując za wiarygodne dane wskazane we wniosku, to wynika z nich, że dysponuje on stałymi miesięcznymi dochodami w wysokości 2.700 zł., a prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona dochodem w wysokości [...] zł. (łączny dochód 5200 zł. miesięcznie na cztery osoby). Sytuacja taka pozwala na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru. Co więcej wnioskodawca dysponuje oszczędnościami w wysokości 10000 zł oraz jest właścicielem domu i mieszkania. W konsekwencji jest w stanie ponieść koszty postępowania w wysokości 200 zł. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, jak również kosztów wynagrodzenia z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 243, art. 244 art. 245 § 1 i 2 oraz art.246 § 1 w zw. z art.259 i art.260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.