II SA/Kr 602/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi Gminy J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 marca 2016r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić J.G. od kosztów sądowych, II. ustanowić dla strony radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 30 sierpnia 2016r. wnioskodawczyni – uczestnik postępowania złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi Gminy J. na decyzję WINB z dnia 22 marca 2016r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Strona wskazuje, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem S.G. oraz córką M. ur. 1993 r. Ich miesięczny dochód wynosi 1.716 zł i stanowi go renta skarżącej w wysokości [...] zł i renta jej męża w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi niewykończony dom o powierzchni 110 m², nieruchomość rolna o areale 1,51 ha oraz las wielkości 0,43 ha. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J.G. podniosła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Na utrzymaniu wnioskodawczyni i jej męża pozostaje córka, która pobiera naukę na studiach. W koszty utrzymania rodziny trzeba też wliczyć koszt utrzymania córki w K. 800 zł oraz koszty leków ok. 300 zł. Strona i jej mąż żyją na granicy minimum socjalnego. Po opłaceniu wszystkich koniecznych wydatków nie pozostają im żadne wolne środki. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, strona wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w przeliczeniu na trzy osoby ( 1716 zł ), zły stan zdrowia, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania , koszty utrzymania uczącej się córki - nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w formie należnego wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia tychże kosztów uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzono, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest obligatoryjny. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym źródłem utrzymania wnioskodawczyni i jej męża są świadczenie rentowe w łącznej wysokości 1.716 zł. Dochody te przypadają na trzy osoby, bowiem na utrzymaniu małżonków G. pozostaje studiująca córka, co oznacza, że na osobę w rodzinie przypada kwota 572 zł. Środki finansowe w takiej wysokości z trudem wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych członków rodziny skarżącej i skromne utrzymanie. Wnioskodawczyni nie ma zatem możliwości, aby z dochodów tych poczynić oszczędności. Ze względu na wskazane przeszkody skarżąca nie ma możliwości uzyskania dodatkowego dochodu z prowadzonego wcześniej gospodarstwa rolnego. W takiej sytuacji wygospodarowanie przez nią środków na uiszczenie wpisu sądowego oraz wynagrodzenie pełnomocnika jest bardzo utrudnione. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, to sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Strona do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niej radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 w zw. z art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).