II SA/Kr 615/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 lutego 2009 r., Nr: [...] w przedmiocie nakazu zlikwidowania otworu okiennego p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 lutego 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu zlikwidowania otworu okiennego K. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną K. S. Ich miesięczny dochód wynosi 3.549 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.186 zł oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.363 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom drewniany wybudowany w latach 50-tych o powierzchni 100 m² oraz nieruchomość rolna wielkości ok. 0,7 ha stanowiąca w większej części nieużytek rolny oraz ogródek przydomowy. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy K. S. podniósł, iż jako osoba będąca na emeryturze, nie uzyskująca dochodów z innych źródeł, nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie wpisu od skargi. Otrzymywana emerytura nie wystarcza czasami na uregulowanie wszystkich płatności, w szczególności na wykupienie lekarstw wskazanych przez lekarza. Żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną, zakwalifikowaną do [...] grupy inwalidztwa. Stan ten powoduje wydatki na bieżące leczenie i zakup lekarstw, co przekłada się na stan majątku. Miesięczne wydatki całego gospodarstwa domowego przedstawiają się następująco: [...] zł składka na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczkę na podatek, [...] zł ubezpieczenie w PZU [...] zł telefon, [...] zł woda, [...] zł energia elektryczna, [...] zł gaz, [...] zł żywność, [...] zł wydatki na lekarstwa, wizyty u lekarzy oraz dojazdy związane z leczeniem. W ostatnim czasie skarżący przebył operację usunięcia zaćmy, która zakończyła się powikłaniami i stanem zapalnym oka, co w konsekwencji doprowadziło do dłuższego pobytu w szpitalu. Sytuacja ta pociągnęła za sobą duże koszty związane z zakupem leków, dojazdami do szpitala, konsultacjami i kontrolami lekarskimi. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 2.186 zł. Stałymi dochodami w wysokości 1.363 zł dysponuje także żona skarżącego pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu zatem sprostanie obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych z bieżących dochodów bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Podniesione przez skarżącego argumenty dotyczące stanu zdrowia zarówno jego, jak też małżonki, nie mogły wpłynąć na odmienną ocenę orzekającego, gdyż jedynym kryterium, od którego przepis art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy jest kryterium ekonomiczne, a więc brak możliwości finansowych poniesienia przez stronę jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Ponadto oświadczenie skarżącego o wysokości wydatków na leczenie (1.400 zł) nie zostało poparte żadnymi dokumentami. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżącemu będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).