II SA/Kr 615/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 615/09 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [....] 2099 r. K.S. wniósł skargę na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 lutego 2009 r. znak [....] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia 28 kwietnia 2005 r. w przedmiocie nakazu zlikwidowania otworu okiennego. Wnioskiem z dnia [....] maja 2009 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący podał, że jest emerytem i nie uzyskuje środków finansowych które przeznaczyłby na uiszczenie wpisu. Otrzymywana emerytura nie pozwala na uregulowanie wszystkich należności. Duża część wydatków pochłaniają koszty leczenia. W skład swojego majątku skarżący zaliczył dom drewniany o powierzchni ok. 100 m2 oraz działkę rolną o powierzchni ok. 0,7 ha. Dochody skarżącego wynoszą [....] zł brutto, a dochód jego małżonki pozostającej we wspólnym gospodarstwie rolnym – [....] zł brutto. Miesięczne wydatki, wskazane przez skarżącego wynoszą: [....] zł – składka na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczka na podatek; 104,10 zł – ubezpieczenie w PZU; opłata za telefon – 86,31 zł; opłata za wodę – 49,98 zł; opłata za energię elektryczną – 167,19 zł; opłata za gaz – 187,29 zł; wydatki na zakup żywności – 800 zł; wydatki na zakup lekarstw, wizyty u lekarzy i związane z tym dojazdy – 1400 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 8.06.2009 r. i dnia 13.06.2009 r. skarżący wniósł na nie sprzeciw. W sprzeciwie skarżący podniósł, że przy dochodzie jego i jego małżonki po uiszczeniu wszystkich opłat pozostaje kwota 166,39 zł co nie pozwala na uiszczenie wpisu. Skarżący podał, że przy tak niskim dochodzie nie można dokonać żadnych oszczędności. Zasadniczo jedyne oszczędności musiałyby dotyczyć zmniejszenia wydatków na koszty leczenia, ale to jest niemożliwe z powodu stanu zdrowia. Skarżący nie zgadza się z twierdzeniem, jakoby nie było związku między stanem zdrowia a sytuacją finansową. Koszt jednej wizyty lekarskiej wynosi od 50 zł do 100 zł a takich wizyt jest co najmniej 4 w ciągu miesiąca. Również istotne są koszty dojazdu do lekarzy (odległość 30 km). Kilkakrotny pobyt w szpitalu powoduje lawinowo zwiększenie wydatków. Ponadto wpis w sypkości 500 zł stanowi 17 % dochodów skarżącego i jego żony, a pozostała po uiszczeniu wszystkich wydatków kwota stanowi tylko 5 % tych dochodów. Na wezwanie Sądu skarżący przedłożył faktury obrazujące następujące wydatki: a) opłata za zakup gazu – 245,82 zł za 2 miesiące (do zapłaty za okres od 14.04.2009 r. do 15.06.2009 r.) b) opłata za zakup gazu uiszczona w kwietniu 2009 r. – 187,29 zł c) opłata za zakup energii elektrycznej – 167,19 zł za okres od 27.03.2009 r. do 6.05.2009 r. d) opłata za zużycie wody - 42,83 zł za miesiąc maj 2009 r. (49,98 zł za miesiąc kwiecień 2009 r.) e) opłata za telefon (TP S.A.) – 43,76 zł za miesiąc maj 2009 r. f) opłata za telefon (TELE2 Polska sp z o.o.) za okres od 22.08.2008 r. do 21.01.2009 r. – 42,55 zł g) roczna opłata za wywóz nieczystości – 176,40 zł (miesięcznie 14,70 zł) h) roczne ubezpieczenie budynków OC – 169 zł i) miesięczna składka na dobrowolne ubezpieczenie w PZU Życie – 70 zł [....] , 33,57 zł [....] j) nakaz płatniczy na rok 2009 – 182 zł k) nakaz płatniczy na rok 2009 na nazwisko H.M. – 8 zł l) miesięczna rata wpłacana w banku [....] S.A. – 61,47 zł miesięcznie ł) wydatki na zakup lekarstw – 290,23 zł za miesiąc styczeń 2009 r.; 224,45 zł za miesiąc kwiecień 2009 r., kwota do zapłaty 73,25 zł za miesiąc maj 2009 r. i 272, 03 zł za miesiąc czerwiec 2009 r. Dochody skarżącego wynoszą kwotę [....] zł netto (brutto –.....zł) i dochody jego małżonki – [....] zł netto (brutto ..... zł). Skarżący oświadczył jeszcze, że przedłożone rachunki są to rachunki na zakup lekarstw w tych miesiącach, pomagają im dzieci w prowadzeniu domu, nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r. oddalił wniosek skarżącego. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie przyznania mu pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że w skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni ok. 100 m2, działka rolna o powierzchni ok. 0,7 ha, a dochód skarżącego o jego małżonki wynosi [....] zł netto (....zł netto + ....zł netto). Z przedstawionej kopii decyzji o przyznaniu wysokości świadczeń emerytalnych wynika, że wobec skarżącego składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 196,70 zł, a zaliczka na podatek dochodowy – 178 zł. Te jednak kwoty pomniejszają wysokość brutto emerytury skarżącego wynoszącej [....] zł brutto. Analogicznie od dochodu żony skarżącego pobierana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 122,68 zł i zaliczka na podatek dochodowy w wysokości 93 zł miesięcznie. Kwota brutto emerytury wynosi [....] zł. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (i rodziny). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wysokość miesięcznych wydatków skarżącego i jego małżonki jest zróżnicowania, aczkolwiek możliwe jest ich ustalenie. Dokonując zsumowania wskazanych przez skarżącego wydatków wynikających z dołączonych kserokopii faktur, wynika że: opłata za zakup gazu wynosi miesięcznie ok. 122,91 zł; opłata za zakup energii elektrycznej wynosi 167,19 zł miesięcznie; opłata za zużycie wody miesięcznie 42,83 zł; opłata za telefon (TP S.A.) miesięcznie 43,76 zł; miesięczna opłata za wywóz nieczystości 14,70 zł; miesięczna wysokość składki za ubezpieczenie OC budynku – 14,08 zł; miesięczna składka na dobrowolne ubezpieczenie w PZU Życie – 70 zł (.....), 33,57 zł (........); miesięczne obciążenie podatkiem wynikającym z nakazu płatniczego – 15,17 zł; opłata za korzystanie z telefonu w TELE 2 – 8,51 zł miesięcznie. Wymienione kwoty po zsumowaniu stanowią wysokość 532, 82 zł. Kwota ta nie obejmuje wydatków stanowiących kwotę raty spłacanej w banku [....] S.A. (kwota 61, 47 zł miesięcznie) – jest to bowiem dobrowolny wydatek, ponoszony w związku z udzielonym kredytem (pożyczką) która powiększyła dochód skarżącego oraz nakazu płatniczego na nazwisko H.M. w wysokości 8 zł rocznie. Wydatki na zakup lekarstw są różne, tym niemniej nawet przyjmując jako wiarygodną wysokość tych wydatków wynikających z najwyższej wysokości 290,23 zł za miesiąc styczeń 2009 r., to i tak łączna wysokość miesięcznych wydatków wynosi ok. 823 zł (823,05 zł). Odejmując tą kwotę od wysokości dochodu skarżącego i jego małżonki, pozostaje jeszcze kwota ponad [....] zł (......). Nawet przyjmując, że na miesięczne wizyty lekarskie wydatkowana jest kwota ok. 200 do 400 zł (jak sam to wskazał skarżący informując, że w miesiącu są co najmniej 4 wizyty lekarskie a koszt każdej wizyty wynosi od 50 zł do 100 zł), to i tak pozostaje skarżącemu i jego małżonce co miesiąc kwota ok. [....] zł. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że koszty wyżywienia wynoszą ok. 800 zł miesięcznie. Odejmując i tą kwotę od dochodu w wysokości [....] zł otrzymuje się kwotę [....] zł. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części (art. 245 § 1-3 P.p.s.a.). Z art. 245 § 4 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy może obejmować zwolnienie (w pełnym zakresie lub tylko w określonym) od ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych (bądź nawet tylko opłat sądowych lub wydatków). Ocena stopnia możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania zależy od wykazania przez niego sytuacji majątkowo-dochodowej i rodzinnej. Z przedstawionych w sprawie dowodów wynika, że wysokość wydatków skarżącego i jego małżonki średniomiesięcznie wynosi około [....] zł. Pozostaje kwota ok. [....] zł, która to kwota zasadniczo nie uwzględnia wydatków na dojazd skarżącego i jego małżonki na wizyty lekarskie, ale mimo to kwota ta powinna pozwolić na zgromadzenie środków na uiszczenie wpisu wymaganego od skargi. W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny pozwala na uznanie, że przyznanie prawa pomocy nie byłoby zgodne z powołanym art. 246 § 1 P.p.s.a., który wymaga wykazania, że dana osoba nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący jest w stanie ponieść koszty uiszczenia wpisu w sprawie. Podnieść należy, iż co do zasady to sama strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.