II SA/Kr 615/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 615/09 oddalającego wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: I. zwolnić skarżącego K.S. od wpisu sądowego od skargi w wysokości ponad kwotę 200 zł (słownie: dwustu złotych) II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić W dniu 28 stycznia 2010 r. K.S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący podał, że wydatek w wysokości 500 zł na uiszczenie wpisu sądowego stanowiłby duży uszczerbek na jego i jego żony. Skarżący wraz z żoną chorują, muszą kupować lekarstwa i korzystać z wizyt lekarskich, a to wszystko jest bardzo drogie. Skarżący wskazał, że gotów jest uiścić wpis sądowy w wysokości 50 zł. We wniosku podano, że dochody brutto jego i jego małżonki wynoszą łącznie [...]zł. Skarżący posiada dom drewniany o powierzchni ok. 100 m2, działkę rolną o powierzchni 0,7 ha. Ponadto wspólne wydatki skarżącego i jego żony wynoszą: zaliczka na podatek i ubezpieczenie zdrowotne - ok. 600 zł; miesięczne stałe opłaty (gaz, woda, prąd, telefon) - 700 zł, wydatki na żywność -650 zł; wydatki zdrowotne (zakup lekarstw, wizyty lekarskie, zajęcia rehabilitacyjne, transport)-1500 zł. Skarżący wskazał również, że ewentualne uiszczenie wpisu musiałoby skutkować brakiem zakupu koniecznych lekarstw. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 615/09 oddalił wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to z uzasadnieniem doręczono K.S. 5 marca 2010 r. i dnia 12 marca 2010 r. wniósł on sprzeciw od tego postanowienia, domagając się przyznania częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że sam bezsporny fakt pobytu w szpitalu świadczy o stanie zdrowia skarżącego i jego żony. Skarżący wskazał, że nie będąc przedsiębiorcą nie prowadzi skrupulatnych rachunków i nie ma potwierdzenia dokonywanych wpłat. Korzystając z wizyt lekarskich również nie pobiera rachunku, ponieważ nie jest to przyjęte. Skarżący nadmienił, że w ostatnim krótkim okresie czasu już trzykrotnie przebywał w szpitalu, a tym samym jego wydatki na leczenie nie są zawyżane. Również żona skarżącego przebywa w szpitalu. 400 zł kosztuje miesięcznie wizyta żony skarżącego u ortopedy wraz z zaaplikowanie koniecznych zastrzyków. Ewentualne opłacenie w całej wysokości wpisu sądowego musiałoby skutkować przerwaniem kuracji żony skarżącego. Do sprzeciwu skarżący dołączył następujące dokumenty: Sygn. akt II SA/Kr 615/09 a) kartę informacyjną pobytu w szpitalu K.S. za okres od [...].; b) trzy faktury za miesiąc styczeń za zakup lekarstw na kwotę 223,74 zł; 163,86 zł i 62,95 zł; c) dowód wpłaty do banku kwoty 61,47 zł tytułem spłaty pożyczki; d) nakaz płatniczy ustalający łączne zobowiązanie pieniężne na 2010 r. w wysokości 134 zł rocznie; e) rachunek telefoniczny (za okres od października 2009 r. do 21 lutego 2010 r.) w wysokości 32,22 zł; f) fakturę VAT na kwotę 39,93 zł (płatność 12.03.2010 r.) za sprzedaż wody; g) rachunek telefoniczny w wysokości 42,70 zł (płatność 19.03.2010 r.); h) polecenie przekazu składki na rzecz [...] dla K.S. w wysokości 33,57 zł (za okresy dwumiesięczny); i) polecenie przekazu składki na rzecz [...] dla K.S. w wysokości 70,80 zł (za okresy dwumiesięczny); j) opłatę za gaz w wysokości 249,11 zł za miesiąc luty (data płatności 25.02.2010 r.). k) wcześniej K.S. dołączył do wniosku kartę informacyjną swojego pobytu w szpitalu za okres od [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 615/09 oddalił wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu to postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony - traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek skutecznego wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie Sygn. akt II SA/Kr 615/09 przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sprawie skarżący swój sprzeciw wniósł prawidłowo. Z akt sprawy wynika, że w skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni ok. 100 m2, działka rolna o powierzchni ok. 0,7 ha, a dochód skarżącego o jego małżonki wynosi [...] zł netto ([...]). Dane te wynikają na podstawie akt sprawy i Sąd uznał je - mimo waloryzacji emerytur w 2010 r. - za miarodajne dla ustalenia wysokości dochodu skarżącego i jego małżonki. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że wobec skarżącego składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 196,70 zł, a zaliczka na podatek dochodowy - 178 zł. Te jednak kwoty pomniejszają wysokość brutto emerytury skarżącego wynoszącej [...]zł brutto. Analogicznie od dochodu żony skarżącego pobierana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 122,68 zł i zaliczka na podatek dochodowy w wysokości 93 zł miesięcznie. Kwota brutto emerytury wynosi [...]zł. Tym samym wskazane we wniosku wydatki na podatek i ubezpieczenie zdrowotne istotnie obejmują kwotę ok. 600 zł, tak jak to przyjął K.S. . Kwoty te jednak należy odliczyć do dochodu brutto skarżącego i jego żony. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wysokość miesięcznych wydatków skarżącego i jego małżonki jest zróżnicowania, aczkolwiek możliwe jest ich ustalenie. Dokonując zsumowania wskazanych przez skarżącego wydatków wynikających z dołączonych kserokopii dokumentów i faktur, wynika że: opłata za zakup gazu wynosi miesięcznie ok. 250 (249,11 zł) zł; opłata za zużycie wody miesięcznie ok. 40 (39,93 zł) zł; opłata za telefon ([...].) miesięcznie 42,70 zł; opłata za korzystanie z telefonu w Spółce [...] - 32,33 zł za okres pięciu miesięcy, czyli ok. 6,5 zł miesięcznie; miesięczne obciążenie podatkiem wynikającym z nakazu płatniczego - ok. 12 zł; składka na dobrowolne ubezpieczenie w [...] - 70,80 zł (K.S. i 33,57 zł (K.S. ); zakup lekarstw miesięcznie - 450,55 zł. Dodatkowo do tej kwoty należy dodać i to pomimo braku wskazania na nie przez skarżącego: opłatę za zakup energii elektrycznej w wysokości prawdopodobnie ok. 170 zł, miesięczną opłatę za wywóz nieczystości, w wysokości ok. 15 zł oraz miesięczną wysokość składki na ubezpieczenie OC budynku - ok. 15 zł. Sąd ustalił Sygn. akt II SA/Kr 615/09 takie kwoty na podstawie kopii dowodów ich uiszczania za 2009 r. już raz złożonych przez skarżącego do akt sprawy. Wymienione kwoty opłat stałych (za zakup energii elektrycznej, gazu, wody, obowiązkowe ubezpieczenie, wywóz nieczystości, rata podatku od nieruchomości) stanowią kwotę ok. 552 zł. Dodając do tego dobrowolne ubezpieczenie w [...] wydatki te sięgają sumy ok. 655 zł Kwota ta nie obejmuje wydatków stanowiących kwotę raty spłacanej w banku [...] SA (kwota 61, 47 zł miesięcznie) - jest to bowiem dobrowolny wydatek, ponoszony w związku z udzielonym kredytem (pożyczką), czyli wcześniejszym przychodem skarżącego. Wydatki na zakup lekarstw za okres stycznia 2010 r. wyniosły kwotę ok. 451 zł. Tym samym łączna kwota wydatków skarżącego i jego żony, obejmująca wydatki stałe i zakup lekarstw miesięcznie wynosi ok. 1110 zł. Odejmując tą kwotę od wysokości dochodu skarżącego i jego małżonki, pozostaje jeszcze kwota ok. 1850 zł ([...]. Nawet przyjmując, że na miesięczne wizyty lekarskie wydatkowana jest kwota ok. 1000 zł (jak sam wskazał na to skarżący informując, że miesięcznie wszystkie wydatki zdrowotne, wliczając w to zakup lekarstw wynoszą 1500 zł) - to i tak jeszcze pozostaje skarżącemu i jego małżonce co miesiąc kwota ok. 850 zł. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że koszty wyżywienia wynoszą ok. 650 zł miesięcznie. Są to w ocenie Sądu realne koszty. Odejmując i tą kwotę od dochodu w wysokości 850 zł otrzymuje się kwotę ok. 200 zł. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (i rodziny). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, między innymi, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Sygn. akt II SA/Kr 615/09 Ocena stopnia możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania zależy od wykazania przez nią jej sytuacji majątkowo-dochodowej i rodzinnej. Z przedstawionych w sprawie dowodów wynika, że po odjęciu łącznej wysokości wszystkich wydatków skarżącego i jego małżonki pozostaje jeszcze kwota ok. 200 zł. Sad ustalił taką kwotę przyjmując za skarżącym, że wydatki "zdrowotne" wynoszą prawie 1500 zł (1450 zł), czyli jest to kwota analogiczna do wskazanej przez skarżącego wysokość wydatków , jaka wynika z jego oświadczenia znajdującego się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wątpliwości budzi twierdzenie skarżącego, że za płatne wizyty lekarskie nie otrzymuje się żadnego potwierdzenia. Lekarze wykonujący prywatną praktykę lekarską mają obowiązek potwierdzać wysokość opłat uiszczonych za wizyty czy też porady lekarskie. Czym innym są natomiast "nieformalne" opłaty, uiszczane przez pacjentów lekarzom, poza istniejącymi zasadami płatności. Tym niemniej mając na uwadze częstsze wizyty szpitalne i niewątpliwie związane z tym dodatkowe wydatki Sąd przyjął wyjaśnienia skarżącego za wiarygodne w zakresie wydatków "zdrowotnych". Nie można zaprzeczyć, że w rzeczywistości wydatki te mogą być zbliżone do tej kwoty. Mimo to jednak nie można powiedzieć, że skarżący nie posiada żadnych środków finansowych, albo też uzyskiwany przez niego i jego żonę dochód pozwala ponieść koszt wpisu w wysokości nie przekraczającej 50 zł. Po ww. wyliczeniu można zasadnie wyprowadzić wniosek, że odliczając wydatki czy to na zakup żywności, na wydatki związane z ochroną zdrowia, jak i tzw. wydatki stałe związane z dostarczanymi mediami (energia elektryczna, woda, gaz, itd.) i to bez uwzględniania waloryzacji emerytur - pozostaje skarżącemu miesięcznie jeszcze kwota ok. 200 zł. Nie jest to wysoka kwota, ale nie ma przeszkód, aby jednorazowo skarżący mógł kwotę takiej wysokości przeznaczyć na uiszczenie części wpisu sądowego związanego z wniesieniem skargi. Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie, w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Sygn. akt II SA/Kr 615/09 Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zwalniając skarżącego z części kosztów sądowych Sąd uwzględnił również dyrektywę wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 5.12.2007 r., sygn. akt II SA/Ol 684/07, opub. w LEX nr 319455). Jeszcze raz należy podkreślić, że biorąc pod uwagę, iż miesięczny dochód netto skarżącego i jego żony wynosi ponad [...] zł, a pozostała po uiszczeniu wydatków wskazanych przez skarżącego kwota wynosi ok. 200 zł - to wysokość przyznanego zwolnienia w zakresie ponad kwotę 200 zł wpisu sądowego od skargi nie powinien przekroczyć możliwości finansowych skarżącego i mieć negatywnego oddziaływania czy to na przebieg leczenia jego małżonki, czy też na inne konieczne wydatki. Cały wpis w tej sprawie wynosi 500 zł, a zwolnienie - 300 zł. Nie ma w tej sprawie znaczenia stan zdrowia skarżącego i jego małżonki. Pobyt w szpitalu może wskazywać na kolejne źródło wydatków skarżącego, ale tą okoliczność Sąd już uwzględnił przy ustalaniu wysokości wydatków. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie przyznając prawo pomocy w zakresie częściowymi obejmującym zwolnienie skarżącego K.S. od ponoszenia części kwoty wpisu sądowego w wysokości ponad 200 zł.