II SA/Kr 62/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nakazania rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W dniu [...] marca 2008 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. K., na urzędowym formularzu, o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie skargi na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] nr: [...] w przedmiocie nakazania rozbiórki. W niniejszej sprawie Sąd I instancji postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 roku odrzucił skargę J. K. na w/w decyzję. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną Z. K. Ich miesięczny dochód wynosi 1.538 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 941 zł oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 597 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi 1/10 cześć domu o powierzchni 106 m-. Nie posiada on zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Skarżący oświadczył, że wydatki na lekarstwa obojga małżonków pochłaniają miesięcznie około 200 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ogóle nie rozpoznał genezy jego skargi, tj. decyzji o budowie chodnika na gruncie skarżącego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy powinno obejmować przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie (do takich osób można zaliczyć m. in. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] (sygn. akt [...]) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zauważyć wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stałe dochody. W ocenie orzekającego sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu sprostanie obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Jak wynika z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości B. Uzyskuje on stałe miesięczne dochody w wysokości 941 zł, posiada więc możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Stałymi dochodami w wysokości 597 zł dysponuje także żona skarżącego pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączny dochód małżonków wynosi zatem 1.538 zł. Nawet po uwzględnieniu oświadczenia skarżącego o wysokości wydatków na zakup lekarstw (200 zł) do dyspozycji małżonków K. pozostaje miesięcznie kwota 1.338 zł. Ponadto należy zaakcentować, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał na szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy. Poza podaniem wysokości uzyskiwanych dochodów i wysokości miesięcznych obciążeń na leczenie, nie wykazał zasadności wniosku, mimo, ze to właśnie na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tej kwestii. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).