II SA/Kr 621/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 13 marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie S. F. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem A. F.. Miesięczny dochód skarżącej wynosi 1.956,49 zł i stanowi go renta rodzinna. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o powierzchni 36 m². Wnioskodawczyni nie posiada zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podniosła, iż ze świadczeń emerytalno – rentowych, które uzyskuje nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zainicjowanej sprawie. Skarżąca ma 80 lat, cierpi na choroby serca (migotanie przedsionków), naczyń, jak również układu stawowo – kostnego. Wydatki na leczenie obciążają dochody skarżącej. Poza mieszkaniem uzyskanym w ramach Spółdzielni "[...]" skarżąca nie posiada żadnego istotnego majątku, który mógłby zostać spieniężony, jak również oszczędności w gotówce. Całość dochodu pochłaniają koszty stałe (mieszkanie i media) oraz koszty wyżywienia i leczenia. Nadto skarżąca przyjęła pod swój dach rozwiedzionego syna, który obciążony alimentami, nie miał gdzie się podziać. Skarżąca nie wie ile zarabia syn (pracuje jako pracownik fizyczny w hucie "A"), gdyż przez okres wspólnego zamieszkiwania niezajętą część wynagrodzenia wydawał on "na życie" i do kosztów ponoszonych przez skarżącą nie dokładał się. Syn również nie posiada żadnych oszczędności. Na stałe koszty utrzymania skarżącej składają się: czynsz za mieszkanie ok. 280 zł, media ok. 125 zł, ubezpieczenie 25 zł kwartalnie, ubezpieczenie mieszkania 100 zł rocznie, leczenie minimum 50 zł miesięcznie oraz doraźnie odpłatne leczenie. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (M.P. z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącej nie charakteryzuje jej jako osoby ubogiej. S. F. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody w wysokości 1.956,49 zł, posiada więc możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Z zestawienia miesięcznych dochodów z wydatkami (ok. 470 zł) wynika, że do dyspozycji skarżącej pozostaje miesięcznie kwota niemal 1.500 zł. Zamieszkujący wraz ze skarżącą syn pracuje i osiąga własne dochody, nie ma zatem konieczności ponoszenia przez skarżącą kosztów jego utrzymania. Wysokość uzyskiwanych w miesiącu przez skarżącą dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Jest także znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł stosownie do § 2 ust.3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Podniesione przez skarżącą argumenty dotyczące stanu jej zdrowia nie mogły wpłynąć na odmienną ocenę orzekającego, gdyż jedynym kryterium, od którego przepis art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy jest kryterium ekonomiczne, a więc brak możliwości finansowych poniesienia przez stronę jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Podsumowując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna S. F. pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).