II SA/Kr 624/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak Sędziowie: WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) WSA Mariusz Kotulski Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2010 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości ul. [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie naliczenia opłaty za usunięcie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości ul. [...] w K. kwotę 1.037 zł (słownie tysiąc trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. znak: [...] wymierzył Wspólnocie Mieszkaniowej [...] ul.[...] w K. karę pieniężną w wysokości 25 975,38 zł za usunięcie jednego drzewa, gatunek jarząb, rosnącego w K. przy ul. [...]. W decyzji ustalono termin wpłaty kary oraz podano adres i numer konta. W uzasadnieniu przedstawiono wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności oględziny, dokumentację fotograficzną, wyjaśnienia strony, zarządcy budynku, które potwierdziły zgłoszone okoliczności usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia. Organ I instancji podał, że drzewo miało powyżej 5 lat, było gatunkiem ozdobnym, liczącym na wysokości ścięcia średnicę co najmniej 134cm. Posiadaczami nieruchomości, na której rosło drzewo jest Wspólnota [...] zaś drzewo zostało usunięte przez firmę na zlecenie administratora nieruchomości. Organ I instancji przywołał przepisy będące podstawą orzekania, wskazał na obiektywne przesłanki jej ustalania. Dokonano wyliczenia kary ze wskazaniem sposobu tego wyliczenia. Od opisanej decyzji, w terminie odwołanie złożyła Wspólnota Mieszkaniowa [...] ul. [...] w K. reprezentowana przez P.J. i J.K. - członków Zarządu Wspólnoty, wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. Wskazano na administratora budynku E.S. prowadzącą Biuro Zarządzania i Administracji [...] ul.[...] jako bezpośredniego zleceniodawcę usunięcia drzewa. Strona skarżąca podała, że nie wiedziała o działaniach administracji, która działała na własny rachunek, a Wspólnota działań jej nigdy nie potwierdziła. Ponadto odwołujący się podają, że w umowie o zarządzanie, jaką strona zawarła z E.S. nie zawarto umocowania dla Niej do takiej czynności. Wyłączną winę za usuniecie drzewa bez zezwolenia ponosi więc administratorka budynku. Strona odwołująca się podnosi także, że nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy jej działaniem, a zniszczeniem drzewa. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej ustalenia terminu zapłaty kary ustalając jednocześnie nowy termin, zaś w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, jak i ocenę prawą przedmiotowego stanu faktycznego. Kolegium podniosło, iż z przeprowadzonych oględzin z udziałem przedstawicieli strony odwołującej się, dokumentacji fotograficznej, wyjaśnień strony odwołującej się, korespondencji pomiędzy nią a E.S. wynika, że około 15 czerwca 2009 r. z nieruchomości przy ul.[...] na polecenie administratora budynku usunięto drzewo - jarząb pospolity mające ponad 5 lat, o średnicy pnia 13cm. Jako odpowiedzialną za stwierdzone usunięcie tego drzewa, na którą to czynność nie posiadano zezwolenia, ustalono Wspólnotę Mieszkaniową [...] ul. [...] w K. będącą posiadaczem nieruchomości, z której usunięto drzewo. Wspólnota Mieszkaniowa jako reprezentant właścicieli lokali mieszkalnych i użytkowników wieczystych nieruchomości jest więc – w ocenie Kolegium - w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody "posiadaczem, który miał obowiązek pozyskać zezwolenie na usunięcie drzewa". Kolegium wskazało, iż E.S. oraz Wspólnota zawarły umowę o administrowanie nieruchomością wspólną (umowa z dnia [...] stycznia 2001 r.) zmienianą następnie kilkoma aneksami. Do obowiązków administratora miało należeć m.in. "(...) utrzymanie w należytym porządku i czystości pomieszczeń i urządzeń technicznych i urządzeń służących do wspólnego użytku właścicieli lokali oraz jego otoczenia (...)". Kolegium stwierdziło, iż nie ulega wątpliwości, że usunięte drzewo rosło na działce nr 1 obr.[...] w terenie zieleni, izolacji estetycznej i osłonowej dla przedmiotowej działki. Stanowiło niewątpliwie element otoczenia, który podlegał opiece E.S. zgodnie z zawartą umową. Nie ulega także wątpliwości, że na usunięcie drzewa posiadacze nie mieli zezwolenia. Organ wyjaśnił, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody wprowadza zasadę, iż usunięcie przez posiadacza nieruchomości drzew i krzewów ze swojej nieruchomości jest dopuszczalne, wymaga jednak uzyskania stosownego zezwolenia na ich usunięcie. Dotyczy to również drzew obumarłych, suchych. Kolejne przepisy powołanej ustawy wprowadzają odpowiedzialność prawną posiadacza nieruchomości lub właściciela za bezprawne działania polegające m.in. na usuwaniu drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia (w art. 88 ust. 1 pkt 2). Tylko bowiem posiadacz nieruchomości może otrzymać zezwolenie na usunięcie drzew ze swojej nieruchomości. Usunięcie drzew bez zezwolenia określa się jako tzw. delikt administracyjny. Nie jest on uzależniony od winy sprawcy. Usuwanie drzew, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie musi być nawet działaniem zamierzonym, celowym. Wystarczy, że będzie ono wynikiem braku należytej staranności przy wykonywaniu określonych czynności. Odpowiedzialność za usunięcie drzew bez zezwolenia ma charakter zobiektywizowany. Oznacza to, że dla odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody bez znaczenia jest to, czy posiadacz nieruchomości dokonał usunięcia drzewa osobiście, czy też odbyło się to za jego zgodą lub wiedzą, czy też w wyniku jego zaniechań, np. w prawidłowej ochronie drzew i krzewów. Swoje stanowisko Kolegium wsparło powołanym orzecznictwem sądów administracyjnych. Analizując ustalone okoliczności faktyczne Kolegium stwierdziło, że Wspólnota Mieszkaniowa jak i podmiot, który faktycznie dokonał usunięcia drzewa czyli administrator budynku, są przedstawicielami nie tylko właścicieli lokali mieszkalnych ale także współużytkowników wieczystych gruntu - działki nr 1 z której usunięto przedmiotowe drzewo. Ich zachowanie należy oceniać według szczególnych kryteriów staranności. Podkreślono, iż Zarząd Wspólnoty był gotowy zgodzić się na pewne dysponowanie przestrzenią zieleni działki przed budynkiem skoro zgodził się i zobowiązał administratorkę do nasadzania nowych drzew w zamian za usunięte. Fakt, że umowa o administrowanie nieruchomością wspólną położoną przy ul. [...] nie obejmowała wprost usuwania przedmiotowego drzewa nie zwalnia - w przekonaniu składu orzekającego - strony odwołującej się od odpowiedzialności za dokonane przez zleceniobiorcę usunięcia drzewa. Kolegium podzieliło również stanowisko organu I instancji w kwestii wyliczenia wysokości kary. Organ I instancji, podczas oględzin na miejscu zdarzenia zmierzył pozostały pniak, mający na wysokości ścięcia w najwęższym miejscu 13cm. Kłody drzewa już nie było. W tej sytuacji postępując zgodnie z przepisem art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody pomniejszono o 10% wyliczony obwód, dzięki czemu wyniósł on 36,7 cm. Ta wielkość stanowi podstawę dla obliczenia najpierw opłaty, a później jej trzykrotności czyli kary pieniężnej. Na podstawie art. 85 ust. 4 i art. 85 ust. 8 ustawy, dla obliczenia wysokości kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 13 października 2004 r. - w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. z 2004r., Nr 228, póz. 2306 ze zm.) zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie stawek". W dniu podjęcia decyzji obowiązywało obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 14 października 2008 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za niszczenie zieleni na rok 2009 (M.P. z 2008 r., nr 82 póz. 725 ). Stawki tego właśnie obwieszczenia przyjęto do obliczenia kary w skarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję, w ustawowym terminie, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Wspólnota Mieszkaniowa [...] przy ul. [...] w K. reprezentowana przez Zarząd Wspólnoty. Zakwestionowanej decyzji zarzucono naruszenie: art. 88 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie przyrody, art. 21 ustawy o własności lokali i art. 185 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, oraz naruszenie art. 7, 11, 75, 77 § 1 i § 3, art. 78, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania Zarządu Wspólnoty oraz administratora. W uzasadnieniu skargi powtórzono zarzuty zgłoszone w odwołaniu od zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej. Skarżąca podaje, że jako posiadacz nieruchomości, z której usunięto drzewo bez uzyskania zezwolenia nie wyraziła zgody, ani nie wiedziała o zamiarze usunięcia drzewa. Wskazała na administratora budynku E.S. prowadzącą Biuro Zarządzania i Administracji [...] . Zdaniem skarżącej umowa z E.S. dotyczyła tylko administrowania, a nie zarządzania nieruchomością. W umowie znajduje się zapis o obowiązku utrzymania w należytym porządku i czystości pomieszczeń oraz jego otoczenia. Wspólnota Nieruchomości rozumie ten zapis jako zobowiązanie administratora do utrzymania w porządku urządzeń i pomieszczeń służących łącznie właścicielom i otoczenia np. zewnętrzne urządzenia wodno-kanalizacyjne. W każdym razie skarżąca zaprzeczyła, aby zleciła opiekę nad terenem zieleni, a nadto podała, iż drzewo wywróciło się w niespodziewanych okolicznościach. Sytuacja była więc nagłą, wymagająca natychmiastowego działania, jakkolwiek przekraczającego zakres zleconych usług. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało w całości swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Podstawę materialno-prawną do rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.), które w art. 88 ust. 1 pkt 2 nakładają na wójta, burmistrza albo prezydenta miasta obowiązek wymierzenia administracyjnej kary pieniężną za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia. Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy w sytuacji gdy znany jest sprawca wycięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia, dopuszczalne jest nałożenie kary z tego tytułu na posiadacza nieruchomości, z której drzewo to zostało wycięte. W ocenie Sądu odpowiedź na to pytanie powinna być negatywna. Ugruntowany jest już w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że osobą odpowiedzialną za usunięcie drzewa bez zezwolenia jest posiadacz nieruchomości, jako ten, który ma prawo i obowiązek wystąpić o zezwolenie. Nie ma przy tym znaczenia, że posiadacz nie wyciął drzewa osobiście. Do przyjęcia odpowiedzialności za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia wystarcza samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów, (por. Krzysztof Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 366) W literaturze przyjmuje się konstrukcję tzw. kanalizacji odpowiedzialności w osobie władającego nieruchomością i tylko eksces ze strony sprawcy zniszczenia zwalnia posiadacza z odpowiedzialności (por. Wojciech Radecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Difin, Warszawa 2006, s. 264). W związku z tym należy stwierdzić, iż tylko wykazanie przez posiadacza nieruchomości, iż nie wiedział on o usunięciu drzewa przez osobę trzecią i nie mógł temu zapobiec zwalnia go z odpowiedzialności (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r., IV SAWa 1957/08). W ocenie Sądu strona skarżąca okoliczności powyższe wykazała. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy wykazuje, że wycinki drzewa – gatunek jarząb rosnącego na działce nr 2 przy ul. [...] w K. , za co orzeczono karę pieniężną, dokonano w połowie czerwca 2009 r. na polecenie E.S. będącej administratorem nieruchomości bez wiedzy zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ul. [...] będącej właścicielem nieruchomości (oświadczenie E. S. w piśmie z dnia 6 sierpnia 2009 r.). E.S. nie była upoważniona przez stronę skarżącą do tego rodzaju bezprawnego działania, a zwłaszcza nie wynika to z umowy o administrowanie nieruchomością z dnia [...] stycznia 2001 r. Wspólnota upoważniła Administratora m.in. do "utrzymania w należytym porządku i czystości pomieszczeń i urządzeń służących do wspólnego użytku właścicieli lokali oraz jego otoczenia". Nie może budzić żadnych wątpliwości, że upoważnienie to nie dotyczy podejmowania czynności niezgodnych z prawem, takich jak usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Nie można też przyjąć, że profesjonalny podmiot świadczący usługi w zakresie administrowania nieruchomościami (Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe [...]) nie miał świadomości, iż działania które podejmuje w zakresie polecenia wycinki drzewa bez wymaganego zezwolenia nie mogą być objęte upoważnieniem zawartym w umowie z dnia [...] stycznia 2001 r. Podejmując takie działanie administrator przekraczał granice upoważnienia wynikającego z umowy o administrowanie nieruchomością z dnia [...] stycznia 2001 r., a w konsekwencji nie działał w imieniu strony skarżącej, która w związku z tym nie może być obarczana odpowiedzialnością administracyjnoprawną za wycinkę drzewa bez wymaganego zezwolenia. Z faktu podjęcia przez stronę skarżącą działań zmierzających do nasadzenia nowych drzew w miejsce wyciętego nie sposób wyprowadzać wniosku o odpowiedzialności administracyjnej strony skarżącej za wycinkę drzewa bez zezwolenia. W orzecznictwie sądowoadmistracyjnym przyjmuje się zasadnie, że kara pieniężna za usunięcie bez zezwolenia drzew z nieruchomości może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości jedynie wówczas, gdy dokonali oni wycięcia drzew osobiście albo zlecili wykonanie tej czynności innym osobom. Regulacja art. 88 ustawy o ochronie przyrody nie oznacza, że posiadacz czy właściciel nieruchomości będzie ponosił odpowiedzialność nawet wówczas, gdy wycięcie drzew nastąpiło na skutek przestępstwa czy wykroczenia popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu nie wiedział i za którą nie ponosi odpowiedzialności (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2008 r., II OSK 1410/07). W tym stanie rzeczy nałożenie kary pieniężnej na Wspólnotę Mieszkaniową [...] ul. [...] w K. za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia było nieuzasadnione. Decyzja organu pierwszej instancji, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego zostały wydane w wyniku wadliwej wykładni art. 88 ustawy o ochronie przyrody w zakresie adresata rozstrzygnięcia o nałożeniu kary administracyjnej oraz na skutek niewłaściwej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie interpretacji postanowień umowy o administrowanie nieruchomością z dnia [...] stycznia 2001 r. Organy naruszyły zatem przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania dotyczące zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż w bezpośredni sposób zdeterminowały treść podjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż wskazane wyżej uchybienia dotyczą decyzji organów obydwu instancji i nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie również decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. W toku ponownego postępowania konieczne jest wyeliminowanie wskazanych wyżej uchybień i umorzenie postępowania w niniejszej sprawie w stosunku do Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ul. [...] w K. W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1a i 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), należało uchylić zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. W ocenie Sądu zastosowanie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter obligatoryjny w każdym wyroku uwzględniającym skargę (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2010 r., I OSK 1276/09, LEX nr 578342) niezależnie od treści art. 61 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270).