II SA/Kr 627/16

Kraków, dnia 29 listopada 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Wojewody [...]z dnia 15 kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2016r. o oddaleniu wniosku K.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. K.K. na etapie składania skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, oświadczając, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S.K . Ich wspólny miesięczny dochód z tytułu pobieranych świadczeń emerytalnych wynosi około 3.000 zł, w skład posiadanego majątku wchodzi dom o pow. 110 m2. Skarżąca podała, iż jest na emeryturze, cierpi na wiele schorzeń. Wspólny miesięczny dochód przeznaczany jest na bieżące utrzymanie i lekarstwa oraz opłaty za media. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopie faktur i rachunków. W opinii referendarza informacje przekazane przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 5 października 2016 r., skarżąca została wezwana do jego uzupełnienia. W piśmie z dnia 15 października 2016 r., uzupełniającym wniosek skarżąca wyjaśniła, iż nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Mąż dysponuje kontem bankowym, na którym ma zgromadzone 4000 zł. Jest on właścicielem pojazdu mechanicznego marki [...] z 1991 r. Do pisma, które w szerokim zakresie opisuje stan zdrowia skarżącej i jej męża, dołączyła ona kserokopie faktur , rachunków i zaświadczeń; zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącej i jej męża, zeznanie podatkowe za rok 2015 skarżącej i jej męża, polisę ubezpieczeniowa [...]. Do pisma jak i do wniosku skarżąca dołączyła kserokopie faktur i rachunków, które w większości dotyczyły roku 2015 lub 2016 od stycznia do lipca 2016 r. (stąd wezwanie o udokumentowanie wydatków koniecznych za ostatni okres rozliczeniowy). Z dostarczonych dokumentów wynika, iż opłata za gaz za okres od lipca do 31 sierpnia 2016 r. wyniosła 67,33 zł, za energię elektryczną - 60,82 zł, za wodę i ścieki – 63,16 zł (płatne wrzesień 2016 r.). Udokumentowane wydatki na zakup lekarstw za okres od 31 lipca do 22 września 2016 r. wyniósł łącznie 238,03 zł. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniesionym sprzeciwie K.K. domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie od ponoszenia wnioskowanych kosztów. Podniosła, że referendarz w sposób dowolny ocenił, że skarżąca posiada środki na pokrycie kosztów. Podkreśliła na konieczność dużych wydatków na utrzymanie domu, a także podeszły wiek jej i małżonka i związane z tym wydatki na leczenie. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjął, iż skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. Prawidłowo referendarz sądowy przyjął, iż skarżąca wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 3 tys. zł. Udokumentowane zaś wydatki konieczne za ostatni okres rozliczeniowy wynoszą łącznie 191.41 zł (opłaty za media). Wydatki na zakup lekarstw 191,41 zł. Mimo precyzyjnego wezwania skarżąca nie przedstawiła wyciągu z konta bankowego męża. Przyznała jednak, że mąż takie konto posiada i zgromadzone jest na nim 4 tys. zł. Zatem zasadnie referendarz przyjął, iż skarżąca z racji stałego miesięcznego dochodu, nie wykazania wydatków przekraczających ten dochód, a także dysponowania środkami pieniężnymi na koncie męża, nie zasługuje na zwolnienie od kosztów - posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z urzędu.