II SA/Kr 635/07

Sygn. akt II SA/ Kr 635/ 07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie : WSA Wojciech Jakimowicz Asesor WSA Kazimierz Bandarzewski ( spr. ) Protokolant: : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2007 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji. Decyzją z dnia [...].09.2005 r. nr [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przyznał M. J. świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko J. J. w kwocie 144 zł miesięcznie za okres od 1.09.2005 r. do 31.12.2007 r. Wysokość tego zasiłku została decyzją z dnia [...].08.2006 r. nr [...] podwyższona do kwoty 153 zł miesięcznie. Dnia [...].11.2006 r. M. J. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oświadczenie, zgodnie z którym od listopada 2006 r. jej mąż podjął pracę w Wielkiej Brytanii i w związku z tym rezygnuje ona z pobierania zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. Na tej podstawie Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...].02.2007 r. nr [...] uchylił od dnia [...].03.2007 r. swoją decyzję z dnia [...].09.2005 r. w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na J. J. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że w tej sprawie właściwym organem do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego będzie Marszałek Województwa, w imieniu którego działa Regionalny Ośrodek Polityki Społeczne w K., ponieważ mąż M. J. podjął pracę w Wielkiej Brytanii. Organ wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych to marszałkowie województw pełnią funkcję instytucji właściwej w sprawie świadczeń przewidzianych tą ustawą w stosunku do osób przemieszczających się w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Decyzję tą otrzymała M. J. 26.02.2007 r. i dnia 28.02.2007 r. wniosła od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W odwołaniu podniesiono, że córka M. J. J. J. jest dzieckiem niepełnosprawnym z porażeniem mózgowym i zasiłek pielęgnacyjny winien być przyznany od urodzenia do ukończenia 16 lat tego dziecka. Odwołująca wyjaśniła, że jej mąż chwilowo podjął pracę w Wielkiej Brytanii celem uzyskania środków na koszty leczenia i rehabilitacji córki. W Wielkiej Brytanii mąż odwołującej nie pobiera żadnego zasiłku. Odwołująca dodała, że jest niezadowolona w wydanej decyzji, ponieważ jako obywatelka Polski, stale mieszkająca w tym kraju powinna być poddana opiece systemu zabezpieczenia społecznego Rzeczypospolitej Polskiej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzja z dnia [...].04.2007 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do określonego świadczenia, jeżeli zmianie uległa sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W tej sprawie takie zmiany zaszły, bowiem mąż odwołującej A. J. od listopada 2006 r. pracuje w Wielkiej Brytanii i w związku z tym Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przestał być w tej sprawie właściwym organem. Zgodnie z art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej i do tych zdań należy wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego i pełnienie funkcji instytucji właściwej w zakresie tejże koordynacji w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Tym samym w ocenie organu odwoławczego należało uchylić ostateczną decyzję z dnia [...].06.2004 r. nr [...] przyznającą M. J. zasiłek pielęgnacyjny na córkę J. Pouczono stronę, że w związku z powyższym organem właściwym do wydania decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego w tej sprawie będzie Marszałek Województwa. Decyzję tą doręczono M. J. dnia 25.04.2007 r. i dnia 9.05.2007 r. strona ta wniosła na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W odwołaniu podniesiono, że córka skarżącej jest dzieckiem niepełnosprawnym z porażeniem mózgowym i wymaga stałej i systematyczne opieki, rehabilitacji i leczenia. Zasiłek pielęgnacyjny miał być wypłacany do ukończenia przez córkę J. 16 roku życia. Skarżąca wskazała, że jest pokrzywdzona decyzją odbierającą jej zasiłek pielęgnacyjny, ponieważ tak otrzymywane środki były przeznaczane na częściowe pokrycie kosztów zakupu lekarstw, środków ortopedycznych, środków pomocniczych i dowóz córki na leczenie i rehabilitację. Podjęcie pracy przez męża w Wielkiej Brytanii jest tylko chwilowe i wynikało z braku pracy w Polsce, a ponadto pracując za granica mąż skarżącej nie otrzymuje żadnego zasiłku z tytułu niepełnosprawności ich córki. Skarżąca powtórnie dodała, że czuje się pokrzywdzona jako obywatelka Polski w związku z brakiem objęcia jej opieką z tytułu zabezpieczenia społecznego w jej ojczystym kraju. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżąca M. J. w dniu 9 maja 2007 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...].04.2007 r., doręczoną skarżącej 25 kwietnia 2007 r. Skarga została wniesiona z zachowaniem ustawowego 30-dniowego terminu. Właściwym rzeczowo do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w tej sprawie wynika stąd, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którego decyzja została zaskarżona, ma siedzibę w [...]. Z art. 13 § 2 P.p.s.a. wynika, że do rozpoznania sprawy właściwym miejscowo jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z § 1 pkt 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. z 2003 r. Nr 72, poz. 652 z późn. zm.) obszar właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie obejmuje obszar Województwa Małopolskiego. W przedmiotowej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I-instancji. Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) o treści obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji, właściwy organ mógł bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych stosowało się przepisy k.p.a. Organy administracji orzekające w tej sprawie uznały, że w tej sprawie należy wydać zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I-instancji na podstawie powołanego art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ istnieje podstawa prawa do wydania decyzji uchylającej poprzednio wydaną decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny na J. J. Organ odwoławczy powołując się na art. 32 ww. ustawy wskazał, że okoliczność podjęcia pracy za granicą przez męża M. J. uzasadnia twierdzenie o istotnej zmianie uzasadniającej uchylenie decyzji przyznającej J. J. zasiłek pielęgnacyjny. Takiej wykładni przepisów, na dzień wydania w tej sprawie decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie podziela. Przede wszystkim należy podnieść, że zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Ustawa o świadczeniach rodzinnych regulując zasady przyznawania i kryteria przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego nie uzależnia przyznania tego świadczenia opiekuńczego od dochodów uzyskiwanych przez osobę niepełnosprawną czy też rodzinę osoby niepełnosprawnej. Ustawodawca uniezależnił też przyznawanie tego świadczenia od ilości członków rodziny, w której jest osoba uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego. Z powołanego art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że osobie która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji przyznaje się zasiłek pielęgnacyjny stanowiący częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia takiej osobie opieki i pomocy innych osób. Taki zasiłek przysługuje enumeratywnie wymienionym kategoriom osób, o których mowa w art. 16 ust. 2 ww. ustawy. Jedną z nich są niepełnosprawne dzieci w wieku do 16 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organów administracji, że w tej sprawie wyjazd męża skarżącej za granicę stanowił taką zmianę sytuacji dochodowej tej osoby, która uzasadniałaby uchylenie decyzji. Wyjazd ten, który mógł być związany z uzyskaniem dodatkowych dochodów przez skarżącą, nie stanowił przesłanki pozbawiającej stronę przyznanego na rzecz jej dziecka zasiłku pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że o przyznaniu tego świadczenia nie decydują kryteria dochodowe. Niewątpliwie wyjazd męża skarżącej do Wielkiej Brytanii stanowił pewną zmianę w sytuacji rodzinnej tej osoby, ale nie każda zmiana w sytuacji rodzinnej uzasadnia pozbawienie zasiłku pielęgnacyjnego. Przede wszystkim należy mieć na uwadze art. 32 ww. ustawy, zgodnie z którym tylko wówczas można pozbawić stronę świadczenia w drodze uchylenia lub zmiany decyzji, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Wyjazd członka rodziny do pracy za granicę miał charakter zmiany sytuacji rodzinnej skarżącej i jej córki J., ale w związku z treścią powołanego art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych taka zmiana nie miała wpływu na prawo do tych świadczeń. Przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie było uzależnione od miejsc zamieszkania członków rodziny osoby uprawnionej. Tym samym należy stwierdzić, że art. 32 powołanej ustawy o treści obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji nie zawierał dostatecznej podstawy prawnej do wzruszenia ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny J. J. Stan prawny uległ zmianie dopiero z dniem 6 lipca 2007 r., kiedy weszła w życie nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym zmieniająca art. 32 tejże ustawy. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania w tej sprawie orzeczenia sądowego, ponieważ jest Sądem sprawującym jedynie kontrolę działalności administracji i orzeka na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dacie podjęcia zaskarżonego aktu administracyjnego. Ponadto wydając w tej sprawie decyzje organy administracji pominęły treść art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stąd obowiązkiem organu I-instancji, jak również organu II-instancji było poinformowanie skarżącej o skutkach wydanych decyzji wraz z wyraźnym poinstruowaniem co do możliwości (powinności) podjęcia dalszych czynności prze stronę. Jak wynika zarówno z treści odwołania, jak i skargi skarżąca zrozumiała, że zaskarżone decyzje pozbawiły jej dziecko prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, chociaż w tym zakresie intencją organów było wskazanie, że prawa tego strona nie utraciła, a tylko zmienił się podmiot zobowiązany do jego ustalenia. Tym samym gdyby orany administracji w sposób rzetelny i zrozumiały dla strony poinformowały ją o skutkach wydanych decyzji i możliwości podjęcia przez nią dalszych czynności, sprawa ta mogłaby mieć inne zakończenie. Tym samym należy stwierdzić, że w tej sprawie organy administracji w żaden sposób nie wykazały podstaw prawnych do wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na rzecz J. J. Powołanie się na art. 32 i związany z tym art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez dostatecznego uzasadnienia nie może zostać uznane za wskazanie właściwej podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I-instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego w istotnym zakresie i stąd należało je uchylić. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę organ I-instancji winien zastosować obowiązujące przepisy i stosownie do nich sprawę rozstrzygnąć. Tym samym działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.