II SA/Kr 640/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarski Wodnej w K. z dnia 13 marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 300 zł od skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarski Wodnej w K. z dnia 13 marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego R. D. złożył wniosek o zwolnienie od wpisu oraz przyznanie adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od wpisu nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie za pismem z dnia 26 maja 2009 roku przesłał skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący złożył w tut. sądzie wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zakreśleń dokonanych w rubryce 4 wniosku wynika, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienia radcy prawnego. Z oświadczenia zawartego w formularzu wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką M. D. Miesięczny dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi około [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni około [...] m² oraz nieruchomość rolna wielkości około 2 ha. Nie dysponuje on zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż od 1992 roku ma złamany kręgosłup. Przeszedł trzy operacje. Stan po złamaniu kręgosłupa nie pozwala skarżącemu na ciężką pracę. Ma on trudności z chodzeniem. W dniu [...] lipca 2008 roku skarżący uległ wypadkowi. Przebywał w szpitalu i na rehabilitacji. Był na zwolnieniu lekarskim ponad 180 dni. Nie pobierał żadnych świadczeń. Skarżący dodał, że jest zadłużony na kwotę około 150 tys. zł. Jest osobą samotną i ubogą. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: wykazanie dochodów uzyskiwanych przez matkę, przesłanie odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2008, potwierdzenie zaciągnięcia długu, jego wysokości oraz wysokości miesięcznych spłat, przesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego obejmujących historię operacji z ostatnich trzech miesięcy, przesłanie spisu miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego udokumentowanego za pomocą kopii faktur lub rachunków za ostatni okres rozliczeniowy, stosownych rachunków potwierdzających ponoszone koszty leczenia, oświadczenia czy skarżący uzyskuje dochody z nieruchomości rolnej - jeśli tak, to w jakiej wysokości, oświadczenia czy uzyskuje dopłaty unijne do gruntów, a także oświadczenia, czy skarżący nadal obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym – jeśli tak, to w jakiej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że od [...] lipca 2008 roku, po wypadku, przebywał w szpitalu. Nadal przechodzi rehabilitację. Obecnie oczekuje na komisję lekarską, nie pobiera zasiłków. Skarżący oświadczył ponadto, że nadal obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym w kwocie [...] zł. Miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego to kwota około 1.000 zł. Za rok 2008 skarżący otrzymał dopłaty unijne w kwocie około 500 zł. W domu przecieka dach i sufit w dwóch izbach, co grozi zawaleniem budynku. Do pisma skarżący załączył następujące dokumenty: zaświadczenie z dnia [...] listopada 2008 roku Centrum Rehabilitacji Ręki o uczęszczaniu na rehabilitację, postanowienia Prezesa KRUS o zawieszeniu postępowania w sprawie przyznania prawa do zasiłku chorobowego, zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy, kartę informacyjną leczenia szpitalnego w okresie od [...] do [...] lipca 2008 roku, informację z dnia [...] stycznia 2009 roku o planowanym zabiegu operacyjnym, wezwanie do zapłaty zaległych należności w kwocie 130,88 zł za energię elektryczną z dnia [...] maja 2009 roku, dwie faktury za leki opiewające na kwoty 29,80 zł i 16,35 zł, harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w dniu 10 listopada 2008 roku na kwotę [...] zł, odpowiedź [...] z dnia [...] marca 2009 roku na prośbę skarżącego o prolongatę w spłacie kredytu, potwierdzenie nadania przekazu pocztowego na kwotę [...] zł (alimenty), odcinek emerytury za miesiąc czerwiec 2009 roku pobieranej przez matkę skarżącego M. D. (kwota [...] zł). Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło, przede wszystkim, oświadczenie skarżącego w kwestii uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Na urzędowym formularzu "PPF" jako źródło dochodów skarżący wskazał działalność gospodarczą, a wysokość dochodów z tego źródła została określona na kwotę około [...] zł. Skarżący nie odniósł się do kwestii czy posiadane gospodarstwa rolne o areale 2 ha przynosi jakiekolwiek dochody. Poza tym nie wykazał dochodów matki pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca skoncentrował się na problemach związanych ze zdrowiem, nie wskazując przy tym wysokości wydatków ponoszonych na konieczne leczenie. Potwierdzenie danych dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków miało zostać wykonane poprzez przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za rok 2008, wyciągów z rachunków bankowych obejmujących ich historię za ostatnie trzy miesiące, zaświadczeń potwierdzających fakt zaciągnięcia kredytu oraz wysokość miesięcznych rat, spisu wydatków związanych z utrzymaniem potwierdzonego odpowiednimi rachunkami. Skarżący wykonał wezwanie jedynie w ograniczonym zakresie. Do sądu przesłał potwierdzenie opłacania alimentów na synów M. i M. w kwocie [...] zł, faktury za zakup leków z dnia [...] listopada 2008 i [...] listopada 2008 opiewające na kwoty odpowiednio 29,80 zł i 16,35 zł, wezwanie do zapłaty zaległych należności za energię elektryczną w łącznej kwocie 130,88 zł oraz harmonogram spłat rat kredytu zaciągniętego w listopadzie 2008 roku na kwotę [...] zł, z którego wynika, że wysokość miesięcznej raty kredytu wynosi 2.709,58 zł. Skarżący zignorował wezwanie do przesłania odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2008 i wyciągów z rachunków bankowych. W ocenie orzekającego sytuacja majątkowa skarżącego została przez niego przedstawiona w sposób wybiórczy, zatem nie jest ona wiarygodna. Skarżący deklaruje, że przy uzyskiwanych dochodach z działalności gospodarczej w wysokości około [...] zł spłaca raty kredytu bankowego w wysokości 2.709,58 zł, opłaca alimenty na dzieci w wysokości [...] zł, ponadto ponosi koszty utrzymania w wysokości około 1.000 zł. Nawet uwzględniając dochody matki skarżącego pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym w wysokości [...] zł, deklarowane wydatki nie znajdują pokrycia w uzyskiwanych dochodach. Przedstawione okoliczności jednoznacznie wskazują, że oświadczenie wnioskodawcy jest nierzetelne i nie obrazuje jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że wykonanie przez skarżącego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tylko nie usunęło wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowało przypuszczenia, że strona uchyla się od ujawnienia rzeczywistych dochodów i wydatków celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).