II SA/Kr 642/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku C. i S. G. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 31 stycznia 2011r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 14 lutego 2011r. skarżący C. i S. G., działając przez swego pełnomocnika, złożyli wraz ze skargą wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 31 stycznia 2011r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podają, iż obydwoje są emerytami i łącznie uzyskują świadczenia emerytalne w wysokości około 2500 zł. Wskazują, iż posiadają gospodarstwo rolne jednakże pozostaje ono w bezczynszowym użytkowaniu, gdyż sami nie są w stanie go uprawiać. Dodają, iż koszty utrzymania kształtują się na poziomie około 200 zł, 400 zł leki, dodatkowo budżet obciążają koszty wyżywienia samych skarżących oraz inwentarza żywego – [...]. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie wraz z dwoma synami. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu emerytury C. G. w wysokości 707 zł, emerytury S. G. w kwocie 1870 zł oraz wynagrodzenia za pracę syna skarżących – S. w kwocie 2 643,69 zł. Łącznie zatem dochody 4 – osobowej rodziny wynoszą miesięcznie 5 220,86 zł. Z oświadczenia skarżących, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1 ha . Wnioskodawcy nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. W wykonaniu wezwania Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza skarżący przedstawiają szereg faktur za media, zaświadczenie o wysokości świadczeń emerytalnych, zaświadczenie o wysokości zarobków syna S., a także zaświadczenie US w [...], z którego wynika, iż syn skarżących – S. w 2010r uzyskał dochód w wysokości 81 350,48 zł. Z przedstawionych faktur wynika, iż koszty utrzymania kształtują się na poziomie 223,76 zł ( energia elektryczna, gaz, kanalizacja, telefon ). Skarżący przedstawili ponadto decyzję Kierownika Powiatowego Biura ARiMR o przyznaniu im płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010r. w wysokości 1699,52 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących należy stwierdzić, że uiszczenie solidarne przez strony aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w wysokości 500,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 5 220,86 zł, pochodzących ze stałych, pewnych źródeł jakimi są świadczenia emerytalne czy wynagrodzenie za pracę, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy dodatkowych kosztów obciążających budżet domowy, brak zadłużenia, wykazane koszty utrzymania miesięcznego w wysokości 223 zł ( plus wyżywienie i leki ), posiadany majątek nieruchomy, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżących przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, braku nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty związane ze spłatą kredytów itp., - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a jak wskazano powyżej, strony mają łącznie stałe miesięczne dochody przewyższające ustalone minimalne wynagrodzenie miesięczne za pracę. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego, wpis sądowy w wysokości 500,00 zł uiszczony solidarnie, nie narazi skarżących na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne wnioskodawców znacznie przewyższają jego wysokość. Skarżący podnieśli co prawda, iż ponoszą duże koszty związane z leczeniem, jednakże twierdzeń tych nie poparli żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Należy ponadto zauważyc, iż strona korzysta z pomocy adwokata, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem I instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( orzecz. SN z 6.11.1953r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52 ). Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia solidarnie przez wnioskodawców kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).