II SA/Kr 651/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku S.G. i A.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 3 kwietnia 2015r. Nr [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 3 lipca 2015r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 3 kwietnia 2015r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podają, iż wyznaczona do zapłaty kwota należnego wpisu stanowiłaby znaczące obciążenie dla ich budżetu domowego. Comiesięczne wynagrodzenie ze stosunku pracy w całości i na bieżąco rozdysponowane jest na spłatę kredytu na dom oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb tj. wyżywienie czy opłaty. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za prace obydwojga małżonków w łącznej kwocie 8 750,00 zł. Z oświadczenia skarżących, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 145 m2 objęty hipoteką kredytową oraz 1/16 części 7 arowej działki o wartości 5000 zł. Wnioskodawcy nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewody [....] bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości łącznie 8 750 zł z dwóch niezależnych źródeł ( wynagrodzenia za pracę obydwojga małżonków ), niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. szczególne koszty leczenia - skarżący wskazuje jedynie typowe, zwyczajowe koszty utrzymania domu i spłatę kredytu, ale również posiadany majątek nieruchomy ( dom, nieruchomości rolne ), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżący podnoszą, iż ponoszą koszty utrzymania pochłaniające ich comiesięczny budżet, jednakże twierdzeń tych nie poparli żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Ponadto należy stwierdzić, iż fakt zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu wszystkich członków rodziny przy faktycznej możliwości jego dysponowania ( 8750 zł ), posiadanym majątku, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy nie narazi skarżących na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody wnioskodawców przewyższają jego wysokość. Należy także zauważyć, iż skarżący działają poprzez profesjonalnego pełnomocnika, mimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Sam fakt posiadania radcy prawnego nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, jednakże brany jest również pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).