II SA/Kr 657/14

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 marca 2014r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 28 lipca 2015r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie SKO w [...] z dnia 18 marca 2015r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów bez uszczerbku dla rodziny, utrzymuje się z bardzo niskiego wynagrodzenia, które wynosi 1193 zł. Wynagrodzenie to przeznaczone jest na bieżące potrzeby. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1193,80 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 4,20 ha położone w B.. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżący posiada samochód marki [...] z 1997r, ciągnik [...] oraz maszyny rolnicze. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawia pismo, w którym informuje, iż gospodarstwo prowadzi sam, z posiadanego gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów, służy ono zaspokojeniu podstawowych, codziennych potrzeb żywieniowych, a dotacje unijne pożytkowane są na zakup paliwa, środków ochrony roślin, nasion. Uprawia zboża i ziemniaki. Posiada samochód osobowy z 1997r. oraz maszyny rolnicze, nie wykazuje żadnych oszczędności na koncie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych . Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Nie dysponował danymi dotyczącymi stanu majątkowego strony, kosztów utrzymania etc. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty w takim zakresie aby można było mu przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. W piśmie uzupełniającym, nadesłanym na wezwanie sądu skarżący wskazał, iż utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę , gospodarstwo ponad 4 ha nie przynosi dochodów a dotacje unijne konsumowane są na zakup środków ochrony rośli, paliwa czy nasion. Nie przedstawił natomiast – choćby przybliżonych dochodów z gospodarstwa rolnego, nie wyjaśnił, nie przedstawił żadnych dokumentów poświadczających wysokość dotacji unijnych , oświadczając jedynie, iż takowe otrzymuje. Orzekający zatem nie ma jakiejkolwiek możliwości stwierdzić, iż faktycznie osiągany dochód strony jest niski i zasługuje na przychylność jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Orzekający nie ma żadnych danych na ten temat. Sam fakt otrzymywania niskiego wynagrodzenia i brak dochodu z gospodarstwa przekraczającego – wg. skarżącego – ponoszone wydatki na to gospodarstwo nie świadczy jeszcze o trudnej sytuacji majątkowej ponieważ nie znana pozostała kwota osiągana z tegoż gospodarstwa oraz z tytułu dotacji unijnych. Skarżący nie potwierdził także jakichkolwiek kosztów utrzymania, nie wskazał kwotowo obciążeń budżetu domowego – nie ma zatem możliwości porównania i oceny posiadanych dochodów do ponoszonych wydatków. Orzekający zatem, przy założeniu powyższych wątpliwości co do oświadczeń skarżącego, nie ma obiektywnej możliwości stwierdzić, z jakich środków – jakiej wysokości - tak naprawdę w chwili obecnej utrzymuje się strona, ponieważ nie ma danych dotyczących wysokości tychże środków, nie ma jakichkolwiek dokumentów potwierdzających kondycje finansową rodziny. Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącego aktualnych dochodów osiąganych z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, nie udokumentowanie wysokości dotacji unijnych, bez określenia wysokości kosztów utrzymania nie daje orzekającemu możliwości oceny jego faktycznego stanu majątkowego. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, które w sposób znaczny mogą wpłynąć na tę ocenę . W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości – nie ma realnej wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, dochodów osiąganych z tytułu prowadzenia ponad 4 ha gospodarstwa etc. Co nie znaczy, iż sytuacja ta faktycznie może być ciężka, trudna i wymagająca pomocy ze strony państwa – to jednak skarżący w sposób wyczerpujący winien to wykazać potwierdzając swe oświadczenia stosownymi dokumentami, do których przedstawienia był wzywany. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).