II SA/Kr 662/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 4 kwietnia 2016r. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 6 maja 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy w sprawie skargi na decyzję MWINB wydana w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy z uwagi na zły stan zdrowia, przebyte operacje, a także niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i opłacenia pełnomocnika z wyboru. Wskazuje na zaciągnięty kredyt i duże koszty ponoszone na lekarstwa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Zarówno skarżąca jak i mąż są osobami schorowanymi, po przebytych licznych zabiegach operacyjnych. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2 093,11 zł. Skarżąca wykazuje koszty utrzymania, mediów, a także zaciągniętego kredytu pocztowego na łączną kwotę 819,63 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada udział we własności domu o pow. 110 m2 oraz budynki gospodarcze. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości. Dodatkowo wnioskodawczyni wskazuje, iż samochód , który posiadają z mężem nie ma wartości wyższej niż 5000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości łącznie 2093 zł przy zaakcentowanych kosztach o łącznej wartości 819 zł dodając do tego koszty opału i ubezpieczenia w rocznym rozliczeniu równym 7000 zł oraz koszty leków - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego w wysokości 500 zł w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosku o ustanowienie radcy, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni nie posiada innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Po uiszczeniu należnych miesięcznych zobowiązań pozostaje jej do dyspozycji ok. 1000 zł. Skarżąca wskazuje na fakt spłaty kredytu pocztowego w racie miesięcznej 429 zł. Orzekający pragnie w tym miejscu zaznaczyć jednak, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publiczno - prawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o Jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy – szczególnie w całości ( post. NSA z 28.06.2005 II GZ 56/05 ). Na podstawie analizy dostarczonych dokumentów nie można zatem stwierdzić, iż skarżąca nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, i nie ma żadnego zabezpieczenia finansowego umożliwiającego pokrycie choćby części kosztów, szczególnie wobec okoliczności, iż udział np. kwalifikowanego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przy ocenie, czy wnioskodawcy należy przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym czy tylko częściowym bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialną i bytową strony wnioskującej. Orzekający uznał, iż przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. dalszych kosztów postępowania, oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych aktualnie wymaganych aby rozpocząć proces sądowy - nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).