II SA/Kr 665/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie : WSA Magda Froncisz WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi [...]" S.A. w R. na decyzję [...] z dnia [...] marca 2018 r. znak: [...] w przedmiocie określenia opłaty za pobór wody I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] w K. na rzecz [...] S.A. w R. kwotę [...]zł ( słownie: sześćset pięćdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Informacją roczną nr [...], z dnia 7 lutego 2018 roku, znak: [...], Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie ustalił wobec Przedsiębiorstwa Produkcji Kruszywa i Usług Geologicznych [...]" S.A. w R., za okres 1 stycznia 2018 r. - 31 grudnia 2018 r. opłatę stałą w wysokości w wysokości [...] zł, za pobór wody z wyrobiska poeksploatacyjnego T.-Z.. "K. " S.A. wniosła reklamację wskazując na art. 20 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, odnoszący się do bezpłatnego korzystania z wód kopalnianych dla zaspokojenia potrzeb zakładu górniczego. Dyrektor Zarządu Zlewni w K. decyzją z dnia 6 marca 2018r. nr [...], na podstawie art. 273 ust. 6, art. 271 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 z późn. zm.), § 15 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 roku, póz. 2502) oraz art. 104 kpa podtrzymał rozstrzygniecie, określając spółce za okres 1 stycznia 2018 r. - 31 grudnia 2018r. w/w opłatę stałą. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z art. 271 ust. 3 ustawy Prawo wodne: "Wysokość opłaty stałej za pobór wód powierzchniowych ustala się jako iloczyn jednostkowe! stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i maksymalnej ilości wody powierzchniowej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, z uwzględnieniem stosunku ilości wody powierzchniowej, która może być pobrana na podstawie tych pozwoleń, do SNQ." W myśl art. 552 ust. 3 w/w ustawy: " W okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2019 r. Wody Polskie ustalają wysokość opłat za usługi wodne, nie uwzględniając średniego niskiego przepływu z wielolecia (SNQ)." W § 15 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód powierzchniowych przewidziano kwotę 250 zł na dobę za l m3/s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód. W myśl art. 7 ustawy Prawo wodne: " 1. W zakresie uregulowanym w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. póz. 1131, z póżn. zm.) przepisów ustawy nie stosuje się do: 1) poszukiwania i rozpoznawania wód podziemnych; 2) solanek, wód leczniczych oraz termalnych; 3) wprowadzania do górotworu wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych oraz wykorzystanych wód, o których mowa w pkt 2. 2. Przepisów ustawy nie stosuje się do korzystania z wody zgromadzonej za pomocą urządzeń oraz instalacji technicznych niebędących urządzeniami wodnymi." Zatem pobór wody z wyrobiska poeksploatacyjnego T.-Z. (jako niemieszczący się w w/w pojęciach) nie jest wyłączony spod stosowania ustawy Prawo wodne, a w przepisach tej ustawy, np. w art. 279, nie ma zwolnienia z opłat za usługi wodne z przedmiotowego tytułu. Co więcej, w art. 274 pkt 2 lit. "a" i "b" ustawy Prawo wodne przewidziano stawki poboru wody dla celów wydobywania węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu) i do celów pozostałego górnictwa i wydobywania. Ponadto przepisy "nowego" Prawa wodnego weszły w życie później niż przepis art. 20 prawa geologicznego i górniczego, więc zgodnie z regułą kolizyjną Lex posterior derogat legi priori (łac. ustawa późniejsza uchyla moc obowiązującą ustawy wcześniejszej) mają pierwszeństwo. Niezależnie od powyższych argumentów i tak nie byłyby spełnione przesłanki z art. 20 ustawy prawo geologiczne i górnicze. Powołany przepis nie ma zastosowania do zakładów przeróbczych, a z takim zakładem mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, gdyż zajmuje się płukaniem kruszywa. Zgodnie z Komentarzem do art. 20 ustawy, autorstwa H. S.: "Zważyć bowiem należy, że pojęcie zakładu górniczego zostało w PrGiG zdefiniowane, a skoro tak - to niemożliwym będzie dokonywanie jego rozszerzającej wykładni, wykraczającej poza granice ustawowej definicji. Skoro w definicji wyłączono - i to wprost - zakłady przeróbcze, to regulację komentowanego art. należy odnosić wyłącznie do zakładów górniczych. Będzie to miało ogromne konsekwencje dla tych zakładów przeróbczych, w których wód kopalnianych używa się do płukania kruszywa, zraszania kopaliny (...)". Poza tym, woda jest pobierana z wyrobiska poeksploatacyjnego, a więc nie powinna mieć charakteru wody kopalnianej, gdyż eksploatacja została zakończona. Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję zarzucając naruszenie: - art. 7 ust. 2 ustawy Prawo wodne, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie; - art. 20 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie; - art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wskutek czego organ nie mógł dokonać prawidłowych ustaleń, co do wód kopalnianych oraz wód podziemnych i powierzchniowych, co do zakładu górniczego i zakładu przeróbczego, a także co do wyrobiska, jako urządzenia nie będącego urządzeniem wodnym. W uzasadnieniu podano, iż organ dokonał zmiany swojej wcześniejszej klasyfikacji miejsca poboru wód, w stosunku do tej, którą wskazał w informacji rocznej z dnia 06.02.2018 r., wskutek czego w zaskarżonej decyzji z dnia 06.03.2018 r. uznał, że wody nie są pobierane z "wyrobiska eksploatacyjnego", ale "z wyrobiska poeksploatacyjnego". Wg strony skarżącej organ nie przywołał żadnego dowodu, na podstawie którego poczynił takie ustalenia na podstawie, jakich przesłanek i dowodów, organ stwierdził, że wody powierzchniowe pobierane były "z wyrobiska poeksploatacyjnego", a nie z "wyrobiska eksploatacyjnego", jak również, że odkrywkowy zakład górniczy "Zakład Eksploatacji [...]" nie jest zakładem górniczym, ale zakładem przeróbczym, a także, że pobierana woda nie powinna być kwalifikowana, jako woda kopalniana, ponieważ "eksploatacja została zakończona". Zakład jest zakładem górniczym w rozumieniu przepisów art. 6 ust. 1 pkt 18 uPgg. Zakład górniczy jest położony w granicach obszaru górniczego w rozumieniu przepisów art. 6 ust. 1 pkt 5 uPgg, a woda kopalniana pobierana jest z wyrobiska górniczego w rozumieniu przepisów art. 6 ust. 1 pkt 17 uPgg. Wskazano na udzielone koncesje w zakresie wydobywania kopaliny, a także plan ruchu zakładu górniczego, również urządzenia wydobywcze i odkrywkowe, a nie przeróbcze. Podkreślono także że wydobywanie kopaliny ze złoża nie zostało zakończone, wbrew ustaleniom organu. Wskazano na orzecznictwo odnoszące się do wód kopalnianych i zwolnienia z poboru ich opłat za ich pobór, a także odmienne merytorycznie decyzje organu odnoszące się do innych zakładów górniczych, niż wyrażone w skarżonej decyzji. W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na skargę, skarżony organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Pkt 1 lit. "c" wskazanego przepisu stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm., dalej pr.wod.), w szczególności art. 268 ust. 1 pkt 1, art. 271 ust. 3, a także § 15 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 roku, poz. 2502). Pierwszy z wymienionych przepisów statuuje zasadę, w myśl której opłaty za usługi wodne uiszcza się za m.in. za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych. Drugi przepis stanowi, że wysokość opłaty stałej za pobór wód powierzchniowych ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i maksymalnej ilości wody powierzchniowej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, z uwzględnieniem stosunku ilości wody powierzchniowej, która może być pobrana na podstawie tych pozwoleń, do SNQ. Z kolei § 15 pkt 2 rozporządzenia precyzuje, że do dnia 31 grudnia 2019 r. jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej, z wyłączeniem jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane w formie opłaty stałej, wynoszą: 1) za pobór wód podziemnych – 500 zł na dobę za 1 m3/s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód; 2) za pobór wód powierzchniowych – 250 zł na dobę za 1 m3/s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód. Abstrahując w tym miejscu od kwestii samej zasadności ustalenia opłaty stałej za usługi wodne w niniejszym przypadku (będzie o niej mowa niżej), należy zauważyć, że wysokość tej opłaty została wyliczona – zdaniem Sądu – wadliwe. Pozwolenie wodnoprawne z dnia 2 marca 2007 r. zezwala na pobór wód w ilości nieprzekraczającej Qmax h=150,0 m3/h; Qśr d=900,0m3/d. Organ przyjął za punkt odniesienia maksymalną wartość godzinową (150 m3/h) i – przeliczywszy ją na m3/s – uznał, że jest to maksymalna ilości wody powierzchniowej, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego. W ocenie Sądu, jest to nieprawidłowe, bowiem nie jest tak, że na podstawie odnośnego pozwolenia wodnoprawnego skarżąca może pobierać wodę w ilości będącej iloczynem liczby godzin składających się na 365 dni i maksymalnej godzinowej wartości poboru; innymi słowy, skarżąca nie może stale, przez cały czas "wykorzystywać" maksymalnej godzinowej wartości poboru – wchodzi bowiem w rachubę drugie, dalej idące ograniczenie w postaci zakazu przekroczenia średniodobowej wartości poboru. Zdaniem Sądu, maksymalna średniodobowa (a nie godzinowa) wartość poboru, jako stanowiąca dalej idące ograniczenie, winna być punktem odniesienia dla ustalenia maksymalnej ilości wody powierzchniowej, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego. Odmienne założenie, przyjęte w zaskarżonej decyzji, prowadzi do naruszenia art. 271 ust. 3 pr.wod. Niezależnie od powyższego, zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, przez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych relewantnych z punktu widzenia wskazywanych przez stroną skarżącą przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne oraz art. 20 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie można niejako apriorycznie, bez poczynienia niezbędnych ustaleń, wykluczyć istnienia przesłanek do zastosowania tych przepisów; w szczególności nie można podzielić stanowiska, jakoby wspomniany przepis art. 20 Prawa geologicznego i górniczego został na skutek wyjścia w życie nowego Prawa wodnego w całości lub w jakimś zakresie derogowany. W razie ziszczenia się warunków opisanych w jego hipotezie, wyznaczonej pojęciem korzystania z wód kopalnianych dla zaspokojenia potrzeb zakładu górniczego, aktualna pozostaje część dyspozytywna, w której zapisana jest bezpłatność. W toku postępowania sądowoadministracyjnego sporne okazało się przede wszystkim to, czy skarżąca jest "zakładem górniczym" i czy wykorzystywane (pobierane) przez nią wody mają status "wód kopalnianych"; sporne okazały się też właściwości wyrobiska. Ocena w tej mierze zależy nie tylko od rozumienia (wykładni) odnośnych terminów ustawowych, ale także od ustaleń faktycznych, obejmujących choćby bliższą charakterystykę działalności skarżącej oraz celu i sposobu korzystania przez nią z wód. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ skonstatował, że skarżąca jest zakładem przeróbczym (a nie górniczym) i że pobierana przez nią woda nie powinna mieć charakteru wody kopalnianej (gdyż eksploatacja wyrobiska jest zakończona). Ustalenia te, kwestionowane przez stronę skarżącą, nie mają oparcia w zabranym materiale dowodowym, na który składa się tylko odpis decyzji Wojewody [...] z dnia 2 marca 2007 r. Należy przy tym podkreślić, że odpowiedź na skargę nie może zastąpić prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji ani prawidłowych ustaleń, które powinny być poczynione w postępowaniu administracyjnym. W ponownym postępowaniu w sprawie organ obowiązany będzie poczynić ustalenia co do wskazanych wyżej okoliczności i uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.