II SA/Kr 672/07

Sygn. akt II SA/ Kr 672/ 07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie : WSA Krystyna Daniel WSA Grażyna Firek ( spr. ) Protokolant: : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. K. i J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 357 ( trzysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy [...] postanowieniem z dnia [...] roku, znak [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary za nielegalne wycięcie drzew, jako podstawę prawną wskazując art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Motywując podjęte rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji podał, że postępowanie wszczęto na skutek wniosku J. K. o nałożenie przedmiotowej grzywny na J. S., w związku z nielegalnym wycięciem [...] drzew. Wnioskodawca twierdził, że drzewa rosły na jego działce nr [...], natomiast B. S. i J. S. podali, że drzewa były umiejscowione na należącej do nich działce nr [...]. W czasie oględzin stwierdzono brak znaków granicznych, zatem niemożliwe było stwierdzenie, na jakiej działce rosły drzewa. Zdaniem organu, ustalenie przebiegu granic działek stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem w zależności od tych ustaleń sprawa należy bądź do właściwości wójta, bądź sądu powszechnego. W odwołaniu, które J. K. i J. K. wnieśli w terminie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], zawarte zostało żądanie ponownego rozpatrzenia wniosku. W ocenie skarżących, powyższe postanowienie nie stanowi odpowiedzi na ich wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] roku, znak [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. Organ odwoławczy uznał, iż ustalenie właściciela gruntu, na którym rosły przedmiotowe drzewa, stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania w sprawie nałożenia kary za nielegalne usunięcie drzew. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że podmiotem, ponoszącym odpowiedzialność za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia może być wyłącznie posiadacz nieruchomości, ponieważ wyłącznie on może o zezwolenie wystąpić. Zatem w niniejszej sprawie istnieje bezwzględna konieczność ustalenia właściciela gruntu, na którym dokonano nielegalnej wycinki. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli w terminie J. K. i J. K., żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Uzasadniając skargę, wyżej wymienieni podnieśli, iż skoro kara może być nałożona wyłącznie na posiadacza, nie istnieje potrzeba ustalania właściciela gruntu. Posiadacz nie musi być właścicielem, a w niniejszej sprawie konieczne było jedynie ustalenie, czy osoba, dokonująca wycinki, była posiadaczem nieruchomości. Nadto, ustalenie właściciela wcale nie będzie podstawą do nałożenia grzywny. Skarżący zarzucili dodatkowo, że nawet gdyby przyjąć, że kwestia własności jest zagadnieniem wstępnym, art. 100 § 1 k.p.a. nakazuje organowi, by wystąpił o wszczęcie postępowania, mającego zagadnienie rozstrzygnąć, bądź wezwał stronę o wystąpienie o wszczęcie takiego postępowania, czego żaden z organów z niniejszej sprawie nie uczynił. W uzupełnieniu skargi (pismo nadane w urzędzie pocztowym dnia [...] roku) J. K. i J. K. wskazali na przepisy art. 83 ust. 1 i art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, dodając, iż kara administracyjna może zostać nałożona również na posiadacza nieruchomości w złej wierze. Podnieśli, iż w chwili usuwania drzew J. S. faktycznie władał nieruchomością, winien posiadać zezwolenie na wycinkę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnieśli o jej oddalenie, powtarzając argumenty, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga została oparta na usprawiedliwionych podstawach, zatem musiała zostać uwzględniona. Na wstępie zaznaczyć trzeba, iż sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylając akt administracyjny, sąd ma obowiązek orzec, czy i w jakim zakresie może on być wykonywany, co wynika z art. 152 p.p.s.a. Zaskarżone postanowienie, a także utrzymane nim w mocy orzeczenie Wójta Gminy [...], oparte były na przepisie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Oczywistym jest, że zagadnieniem wstępnym w myśl tego przepisu może być wyłącznie okoliczność istotna dla sprawy, a zatem taka, której ustalenie jest niezbędne dla zastosowania przepisu prawa administracyjnego materialnego. W ocenie Sądu, zaistniała w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym sytuacja procesowa nie daje podstaw do przyjęcia, aby dla merytorycznego załatwienia sprawy konieczne było rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, z całą zaś pewnością zagadnieniem takim nie jest ustalenie, na czyjej działce znajdowały się sporne drzewa. Ustalenia faktyczne w postępowaniu administracyjnym winny mieć na celu sprawdzenie możliwości zastosowania w decyzji, kończącej sprawę co do istoty, przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z późn. zm.). Stosownie do tego przepisu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Wprawdzie przytoczona norma nie wskazuje, na jaki podmiot może zostać nałożona kara, jednakże kolejne jednostki redakcyjne art. 88 tej ustawy (ust. 5 i 6), przewidujące wyłączenia odpowiedzialności administracyjnej, wskazują, iż osobą zobowiązaną do uiszczenia kary jest posiadacz nieruchomości. Taki pogląd prezentowany jest w doktrynie, gdzie twierdzi się, że organ orzekający w sprawie nałożenia kary winien dokonać ustaleń, czy podmiot, który usunął drzewa lub krzewy, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły, tylko bowiem posiadacz może ponosić odpowiedzialność za ich usunięcie bez zezwolenia (tak K. Gruszecki- Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Zakamycze, 2005, komentarz do art. 88, II.2). Analiza przepisów ustawy o ochronie przyrody wskazuje zatem, iż kwestią istotną dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy jest ustalenie, kto był posiadaczem tej części nieruchomości, na której rosły przedmiotowe drzewa. Wskazać należy, iż pojęcie posiadacza nie może być utożsamiane z pojęciem właściciela nieruchomości, albowiem posiadanie jest prawnie chronionym stanem faktycznym, a nie prawem. Wyraźnie te dwie instytucje rozróżnia art. 83 ustawy o ochronie przyrody, zatem już na jego podstawie można wskazać, iż posiadacz może, ale nie musi być jednocześnie właścicielem nieruchomości. Wskazuje na to również art. 336 k.c., w myśl którego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Skoro ustawa o ochronie przyrody nie wprowadza rozróżnienia, wypada przyjąć, iż obowiązek uiszczenia kary za nielegalne usunięcie drzew może zostać nałożony zarówno na posiadacza samoistnego, jak i zależnego. W sprawie niniejszej zupełnie nieistotne pozostaje ustalenie, gdzie przebiegała granica pomiędzy działkami stron, a zatem- kto jest właścicielem tej części jednej z działek, z której usunięto drzewa bez zezwolenia. Organy obu instancji naruszyły zatem procesowy przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w sposób, mający wpływ na treść obu postanowień, co obligowało Sąd do wyeliminowania obu orzeczeń z obrotu prawnego. Wyrok Sądu, uchylający oba postanowienia, przekazuje sprawę do dalszego prowadzenia w celu wydania decyzji merytorycznej, kończącej sprawę. Wskazać należy przy tym, iż kwestia posiadania, a więc wykonywania faktycznego władztwa nad częścią nieruchomości, może zostać ustalona w wyniku postępowania dowodowego. Zewnętrzną manifestacją stanu faktycznego, jakim jest posiadanie, może być przykładowo uprawianie spornej części działki, zagospodarowanie jej, ogrodzenie itd., co może zostać ustalone w drodze przesłuchania świadków oraz oględzin. Trzeba zaznaczyć, że organy słusznie dostrzegły, iż jeżeli usuwający drzewa nie był posiadaczem nieruchomości, na której się one znajdowały, nie będzie możliwe nałożenie kary w oparciu o ustawę o ochronie przyrody, zaś stronom pozostanie możliwość zgłoszenia roszczenia w sądzie powszechnym (cywilnym). Na obecnym etapie nie można jednak tej kwestii przesądzić, albowiem organy administracji publicznej muszą przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, a dopiero jego wyniki przesądzą dopuszczalność drogi postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a., o kosztach orzekając w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.