II SA/Kr 681/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. J. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. J., A. J. i D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 kwietnia 2008 r., Nr: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek D. J., na urzędowym formularzu, o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 12 grudnia 2008 roku oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 kwietnia 2008 roku Nr: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. J. oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Ich miesięczny dochód wynosi 6.000 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom (pół bliźniaka) o powierzchni użytkowej 55 m². Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również cennymi ruchomościami. Ma zaciągnięty w 2007 roku kredyt na zakup domu na kwotę [...] zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy D. J. podniósł, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, ponieważ ma na utrzymaniu rodzinę i dwójkę małych dzieci. Skarżący ma trudną sytuację materialną, a na obecnym etapie postępowania zachodzi konieczność ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Z uzyskiwanych w miesiącu dochodów ([...] zł netto) na utrzymanie domu i rachunki skarżący przeznacza 700 zł, na ratę kredytu bankowego 2.150, poza tym ponosi wydatki na przedszkole i szkołę. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy - zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 6000 zł. Wysokość uzyskiwanych dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Jest także znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżący jest osobą ubogą, nie będącą w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru oraz kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie, tym bardziej, że jego wysokość jest niewielka. Wysokość wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej wynosi bowiem 100 zł i jest to najmniejsza wysokość spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślić dodatkowo trzeba, że przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowi okoliczność, iż skarżący dokonuje spłaty kredytu bankowego zaciągniętego na zakup domu. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ponadto zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28.06.2005 roku, sygn. akt II GZ 56/05). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).