II SA/Kr 690/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] sierpnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] września 2000 r. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2000 roku, Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawiono J. A. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...] lipca 1987 roku z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od [...] czerwca do [...] września 1945 roku oraz od [...] grudnia 1945 roku do [...] grudnia 1947 roku. Uzasadniając powyższe podano, że J. A. w okresie uznanym za działalność kombatancką pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Na mocy uprzednio obowiązujących przepisów uzyskał on uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze " uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej ". W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią tego przepisu Kierownik Urzędu nie jest zobowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich z innego tytułu, a takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Składając w terminie wniosek ponowne rozpatrzenie sprawy J. A. zarzucał, że pominięto kwestię jego służby w Armii Krajowej. Wskazywał, że decyzja wyrządza mu wielką krzywdę, w szczególności na honorze. Podnosił ponadto, że walczył w [...] plutonie batalionu "[...]" AK z powodów patriotycznych, a nie z myślą o przyszłych profitach. Zaznaczył, że nie był komunistą i nigdy nie korzystał z koniunktury PRL. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2001 roku, Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.), utrzymano w mocy uprzednią decyzję własną tego organu. Orzekając w ten sposób podano, że rozpoznawany wniosek nie wniósł nowego do sprawy oraz powtórzono ustalenia i ocenę praną z poprzedniej decyzji. Wyjaśniono ponadto, że Milicja Obywatelska stanowiła organ chroniący bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia. Nie była zatem służbą zmilitaryzowaną, a jakiekolwiek zadania wykonywane podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe, nie mogą być uznane za działalność kombatancką ( uchwała NSA z 12 czerwca 2000 roku, sygn. akt OPS 5/00 ). Wnosząc w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2001 roku, Nr [...], J. A. zarzucał, że organ administracji publicznej nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co naruszyło art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art.136 k.p.a. oraz § 4 i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień. Wskazywał nadto na naruszenia prawa materialnego, a to art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Uzasadniając powyższe zarzuty podnosił, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należało potraktować jako podanie o przyznanie uprawnień z tytułu określonego w art. 1 ust. 2 ustawy, dla wykazania których przedłożył w sprawie dowody, w postaci pisemnych oświadczeń potwierdzające jego służbę w Armii Krajowej. Wyjaśniał , że od lipca 1945 roku walczył z grupami Wehrwolfu w okolicach L., zaś w Milicji Obywatelskiej pracował w "drogówce". Wskazywał też, że po zakończeniu postępowania weryfikacyjnego organ powinien zapoznać go z dowodami zebranymi w sprawie, a tego nie uczynił. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie uznając, że zarzuty skargi nie mają wpływu na wynik sprawy. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2005 roku, sygn. akt II SA/Kr 2676/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który stał się właściwy do rozpoznania sprawy zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), zawiesił postępowanie ze względu na śmierć skarżącego. Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia [...] maja 2009 roku z udziałem J. A., wdowy po J. A., a sprawa sądowoadministracyjna zarejestrowana do sygn. akt II SA/Kr 690/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 p.s.a. ). Skarga podlega rozpoznaniu pomimo ujawnionego faktu śmierci J. A. w toku postępowania sądowoadministracyjnego, które jednak z tej przyczyny nie stało się bezprzedmiotowe. Uwzględniając treść art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. – zwana dalej ustawą ), przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, a także treść art. 20 ust. 3 ustawy w brzmieniu poprzednio i aktualnie obowiązującym, należy uznać, że w sytuacji śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie weryfikacyjne stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek ( wdowa, wdowiec ), któremu przysługuje uprawnienie (uprawnienie pochodne) do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku (§ 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia ). Stroną skarżącą po wydaniu w niniejszej sprawie postanowień o zawieszeniu i podjęciu zawieszonego postępowania sądowoadministracyjnego jest ostatecznie J. A. - jako następca prawny zmarłego męża, która pomimo pouczenie nie złożyła oświadczenia o cofnięciu skargi. Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego w nich materiału i przebiegu postępowania skargę należy uznać za zasadną. Artykuł 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organ administracji w niniejszej sprawie stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia zachować miały jedynie osoby, które uczestniczyły w wojnie Domowej w [...] w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od [...].05.1945 r. do [...].06.1947r. W związku pojawiającym się w 25 ust. 2 pkt 2 nawiązaniem do uprawnień z tytułów określonych w ustawie, należy wskazać, że stosownie do unormowań w niej zwartych źródłem uprawnień kombatanckich jest: działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2, zrównana z nią działalność przewidziana w art. 2 i represje oznaczone w art. 4. W myśl art. 1 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy, za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej ( pkt 5 ), a także uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami [...] Powstańczej Armii oraz grupami Wherwolfu. Jak słusznie podkreślono w wyroku NSA w Warszawie z 18.12.2001r.V SA 1477/01 ( zam. zb. LEX nr 121930 ), osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego. W uchwale NSA z dnia 4.03.2002 r. sygn. akt OPS 13/01 ( ONSA 2002/4/132 ) eksponuje się trafnie, że - " Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. " W ślad za tym, w wyroku NSA z dnia 21.06.2002r. VSA 2541/01( ONSA 2003/3/100 ) podkreśla się, że - " Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) stanowi samodzielną podstawę prawną do orzekania przez organ administracji publicznej w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy i - jako przepis o charakterze szczególnym w porównaniu z art. 25 ust. 3 tej ustawy - jest stosowany niezależnie od weryfikacji. " W wyrok NSA z dnia 15.02.2002r. V SA 1532/01 ( zam zb. LEX nr 121890 ) podnosi się , że " Postępowanie prowadzone na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach nie jest nowym postępowaniem w sprawie nadania uprawnień kombatanckich i nie zwalnia Kierownika Urzędu z obowiązku zbadania, czy weryfikowany prowadził działalność lub podlegał represjom określonym w art. 1 ust. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o kombatantach." Konsekwencją tych poglądów, które podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, jest obowiązek organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich wyjaśnienia przed wydaniem decyzji, w drodze postępowania dowodowego, czy inne tytuły - różne od utrwalania władzy ludowej, uzasadniają uprawnienia kombatanckie w wypadku twierdzeń, co do ich istnienia. Orzekając w mniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych słusznie uznał, że walka z grupami Wherwolfu w ramach pełnienia służby w organach Milicji Obywatelskiej, nie upoważnia do zachowania uprawnień kombatanckich. W tym zakresie zaskarżona decyzja zawiera właściwe wyjaśnienia, zaś poglądy analogiczne do prezentowanych w powołanym orzecznictwie podziela Sąd w składzie rozpoznającym sprawę. Uznając jednak błędnie, że w toku postępowania weryfikacyjnego nie podlegają ustaleniom okoliczności uzasadniające przyznanie stronie uprawnień kombatanckich z innych niż dotychczasowe tytułów, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydając kolejno obie kontrolowane decyzje, bezzasadnie zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego co do podstaw przyznania ( zachowania ) przez J. A. uprawnień kombatanckich pełnienie służby w Armii Krajowej od grudnia 1943 roku do lipca 1944 roku. Na takie okoliczności wyżej wymieniony powoływał się już w pismach z [...] maja 2000 roku ( data wpływu 6 czerwca 2000 roku ) oraz [...] czerwca 2000 roku ( data wpływu 9 czerwca 2000 roku ), składając nie tylko własny życiorys i oświadczenie, ale także oświadczenie J. Z., z poświadczeniami [...] Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej co do własnoręczności podpisu i członkowstwa światka w tej organizacji. Te właśnie okoliczności były też przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazane uchybienie przepisom postępowania przy wydaniu obu kontrolowanych nie jest zresztą jedyne zważywszy, że przed wydaniem tych aktów zaniechano zawiadomienia strony w trybie art. 10 §1 k.p.a. o zgromadzeniu materiału dowodowego. Ponadto, wydane w sprawie decyzje nie zawierają dokładnych ustaleń oraz oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Powołane wyżej uchybienia przepisom art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a. i art. 10 §1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego trzeba wskazać dodatkowo, że obowiązujący w dacie wydania obu kontrolowanych decyzji art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wprowadzający terminy składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich, z brzmienia którego wywodzono pogląd o braku podstaw do uwzględniania w postępowaniu weryfikacyjnych nowych tytułów do takich uprawnień, utracił moc z dniem [...].04.2003r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 15.04.2003r. sygn. akt SK 4/02 ( Dz. U. Nr 72, poz. 658 ) stwierdzającego jego niezgodność z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz art. 19 i art. 30 Konstytucji. Wskazana okoliczność oznacza w istocie sprzeczność z Konstytucją orzeczeń wydanych na jego podstawie, co jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a k.p.a. Mając powyższe na uwadze, uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ja decyzja naruszają prawo z uprzednio wskazanych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art.145 § 1pkt 1 lit " b " i " c " p.p.s.a.