II SA/Kr 692/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 kwietnia 2015r. Nr [...] p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 lipca 2015r. skarżący A. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 17 kwietnia 2015r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody rodziny, duże koszty utrzymania, fakt, iż ponoszenie kosztów sprawy spowoduje obciążenie dla jego rodziny. Dodaje, iż jest jedynym żywicielem rodziny, dochód osiąga z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jedynie syn pracuje uzyskując najniższą krajową pensję. Wskakuje również, iż drugi z synów zamieszkuje już poza domem, ma własną rodzinę ale jest na bezrobociu. Dodaje, iż nie posiada już trzody chlewnej, na posiadanym gospodarstwie uprawia jedynie zboże i ziemniaki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci, w tym jednym synem jeszcze się uczącym. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości około 1000 - 1500 zł oraz dochód syna skarżącego z tytułu zatrudnienia w kwocie 1600 zł. Łączne dochody wynoszą zatem 3100 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 100 m2 oraz 10 ha nieruchomości rolnej. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, iż na posiadanym gospodarstwie uprawiane jest zboże oraz ziemniaki. Do 2013r. była to również produkcja trzody chlewnej. Skarżący z tego tytułu otrzymuje dopłaty unijne, ok. 10 000 zł rocznie. Strona posiada konto bankowe, na którym wg. stanu na dzień 3 lipca 2015r. zgromadzone są środki w wysokości 12 169,86 zł. Skarżący dołącza szereg faktur za media i rachunków. Oświadcza, iż planowaną inwestycję – budowę chlewni zamierza sfinansować kredytem, dofinansowaniem z UE otrzymanym w ARiMR oraz zakupionymi już towarami, materiałami budowlanymi. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości będzie możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego własnym oraz najbliższych utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości około 3100 zł ( przybliżony dochód z gospodarstwa wraz z wynagrodzeniem za pracę syna ) w przeliczeniu na 4 osób, fakt, iż skarżący otrzymuje dofinansowanie z Unii, w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych wydatków, oszczędności na rachunku bankowym w kwocie przekraczającej 12000 zł wg. stanu na początek lipca 2015r. , posiadanym majątku, samochodach, maszynach rolniczych etc. - w kontekście wysokości samego wpisu, nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżący uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody z pewnego źródła, nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego oprócz tych, które są coroczne, znane i dające się przewidzieć i zaplanować ( zakup nawozów itp. ), oraz ma znaczny majątek ( dom jednorodzinny, gospodarstwo rolne o pow. 10 ha pod K., zabudowania gospodarcze ), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Majątek taki może być także źródłem pożytków, czy też stanowić przedmiot dzierżawy i stąd być źródłem dodatkowego dochodu. Skarżący ma oszczędności przewyższające kwotę 12000 zł na rachunku bankowym, planuje inwestycję budowlaną, co świadczy o możliwościach finansowych wnioskodawcy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie należnego wpisu, oraz ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).