II SA/Kr 694/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2016r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych, II. ustanowić dla strony skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. W dniu 14 lipca 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze swej skargi na decyzję SKO z dnia 21 kwietnia 2016r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Skarżący wskazuje, iż ma pięcioosobową rodzinę, żona nie pracuje, trójka dzieci studiuje stacjonarnie przez co nie mogą podjąć pracy zarobkowej. Dodaje, iż posiada jedynie dom po rodzicach z lat 60 wymagający remontu oraz długi. W domu zamieszkuje również jego niewidomy brat oraz mama. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci, które studiują na studiach stacjonarnych w K. Z mamą oraz bratem skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa. Rodzina utrzymuje się z emerytury strony w kwocie 1019 zł. Wydatki miesięczne kształtują się na poziomie ok. 550 zł, dodatkowo skarżący dołącza wezwania do zapłaty zaległości w opłatach gazowych oraz energii elektrycznej. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. [...] m2. Ponadto podaje, iż jest właścicielem nieruchomości o pow. [...] arów i wartości ok. [...] zł. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. W oświadczeniu nadesłanym jako uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wskazuje, iż z matką oraz bratem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa, ma zaległości w opłatach za media, przedstawia zeznania podatkowe za 2015r. wykazujące jego dochód rentowy, oświadcza, iż jest właścicielem samochodu osobowego [...] o wartości [...] zł, żona nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie pracuje, zajmuje się gospodarstwem. Dzieci skarżącego studiują na UJ i UP w K., nie pobierają stypendiów. Skarżący przedkłada zaświadczenia o zaleganiu z opłatami za gaz i energię elektryczna, zeznania podatkowe, wyciąg bankowy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w kwocie 1019 zł, bezrobocie małżonki, fakt korzystania z pomocy zapomogowej z dawnego zakładu pracy, co uwidocznione jest na wyciągach bankowych, konieczność utrzymania trójki niepracujących dzieci (tylko jedna córka otrzymuje uwidocznione na rachunku bankowym stypendium), wykazane i oświadczone koszty utrzymania, brak oszczędności, brak dodatkowego majątku, który nie służyłby zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny - nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, również biorąc pod uwagę wysokość samego wpisu sądowego, należnego na obecnym etapie postępowania. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawca posiada bowiem niski dochód w przeliczeniu na liczbę osób w rodzinie (ok. 200 zł na osobę), i w kontekście zwyczajowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie oraz wykazanych wyżej dodatkowych okoliczności - nawet mimo otrzymanej i ujawnionej na rachunku bankowym zapomogi z dawnego zakładu pracy w kwocie [...] zł - zdaniem orzekającego, nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia pełnomocnika z wyboru. Dochody osiągane przez skarżącego są na tyle niskie, iż przy równoczesnym uiszczeniu kosztów utrzymania wnioskodawca nie będzie w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. W obecnej sytuacji nie jest on zatem w stanie, zdaniem orzekającego, pokryć także kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Nie mają tez znaczenia argumenty strony o ewentualnej nieznajomości prawa, czy skomplikowanym, w jej mniemaniu, charakterze pracy. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).