II SA/Kr 696/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Z. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi P. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 27 marca 2017r. znak. [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odmowy jej uchylenia po wznowieniu postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 11 grudnia 2017r. uczestnik postępowania D. Z. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku WSA w Krakowie z dnia 8 września 2017r. wydanego ze skargi P. K. - uchylającego decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji . Strona domaga się ustanowienia pełnomocnika. Oświadcza, iż wypowiedziała udzielone w niniejszej sprawie pełnomocnictwo pełnomocnikowi z wyboru - adwokatowi G. R., który do tej pory działał w imieniu wnioskodawcy. Ponieważ nie zgadza się z wyrokiem Sądu – wnosi o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. Zdaniem orzekającego, wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż D. Z. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trzema synami. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę z dochodami miesięcznymi określonymi na kwotę 217 468,00 zł. Strona nie wykazuje dochodów małżonki. Zobowiązania miesięczne jakie podaje wnioskodawca to trzy kredyty na sumy 16000 zł, 45 000 zł oraz 10000 zł, leasingi łącznie na sumę 73 418,55 zł oraz 7 612,25 Euro. Z oświadczenia strony, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on na zasadach współwłasności małżeńskiej dom o pow. 146 m2 o wartości 700 tyś. zł oraz trzy hale produkcyjne : pow. 5 532 m2 i wartości 11 000 000,00 zł, pow. 744,58 m2 i wartości 1 173 218 zł, pow. 301 m2 oraz 202 m2 i wartości obie 890 313 zł. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Natomiast wskazuje, iż jest właścicielem 6 samochodów ( [...] z 2011r, [...] z 2012r, [...] z 2008r, [...] )[...] oraz motocykla [...]. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową strony należy stwierdzić, że wygospodarowanie środków pieniężnych w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie działać przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu, szczególnie wobec okoliczności, iż wnioskodawca takiego pełnomocnika już posiadał na etapie postepowania sądowoadministracyjnego przed sądem I instancji, kiedy jego udział nie był obligatoryjny. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości łącznie 217 468 zł z tytułu działalności gospodarczej strony, ale również posiadany majątek nieruchomy ( dom, 4 hale produkcyjne o znaczne wartości, 6 samochodów, motocykl [...] ), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Skarżący podnosi, iż ponosi koszty utrzymania domu, jednakże twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Ponadto należy stwierdzić, iż fakt zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów czy przyznania pełnomocnika , a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych czy leasingowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony wnioskującej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny przy faktycznej możliwości jego dysponowania, określonego na kwotę 217 468 zł , posiadanym majątku, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania oraz kosztów rat kredytowo- leasingowych określonych na łączna sumę 73 418 zł - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie pełnomocnika . Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej strony ustanowienie dla niego pełnomocnika z wyboru byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę tych kosztów, szczególnie wobec wspomnianej okoliczności, iż strona działała już w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem stać ją na niego było - nie naraża strony na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).