II SA/Kr 699/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych wskutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 grudnia 2011r. oddalającego wniosek M.M. w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 lutego 2011r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia : oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 15.09.2011r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.M. (skarżącego) o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, sporządzony na urzędowym formularzu. Został on uzupełniony pismami z 6.10.2011r. i 12.12.2011r. Postanowieniem z dnia 16.12.2011r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w terminie 7 dni od daty doręczenia orzeczenia doręczono skarżącemu w dniu 6.02.2012r. W dniu 17 lutego 2012r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (nadany przesyłką pocztową w dniu 13 lutego 2012r.) sprzeciw wniesiony przez M.M. od przedmiotowego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie tym skarżący podniósł, że w tut. Sądzie toczy się jeszcze inna Jego sprawa, a więc łącznie wpisy stanowić będą już kwotę 1000 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł nadto, że telefon czy też samochód nie są luksusem, lecz środkami umożliwiającymi mu egzystencję, prowadzenie sklepu. Przy kosztach utrzymania nie wspomniał uprzednio o kosztach związanych z ogrzewaniem budynku – na co pieniądze są odkładanie przez cały rok. "W związku z tym proszę o rozpatrzenie kosztów na końcu postępowania lub zwolnienie mnie z kosztów". Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać nadto należy, iż obowiązujące prawo nie zna instytucji "rozpatrzenia kosztów na końcu postępowania". Co do zasady bowiem Sąd rozpatruje sprawę tylko wtedy, gdy został prawidłowo (w całości i w terminie) wniesiony wpis od złożonej skargi. Na końcu postępowania Sąd jedynie zasądza zwrot kosztów postępowania (w tym wpisu) poniesionych przez skarżącego, jeżeli skarga zostanie uwzględniona. Sąd nie może zatem rozpatrzeć sprawy a o koszty wezwać skarżącego dopiero na końcu postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku M.M. w przedmiocie zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Zgodnie z przepisem art. 246 par. 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakty podane przez skarżącego we wniosku oraz w późniejszych pismach uzupełniających a dotyczące wysokości posiadanych przez niego środków finansowych i ponoszonych wydatków pozwalają przyjąć, że może on ponosić koszty sądowe związane np. wpisem od wniesionej skargi. Jak podaje sam skarżący w swoich pismach (k.[...]) dochód rodziny wynosi ok.1700 zł brutto. Za cały poprzedni rok dochód wspólny rodziny wyniósł 17.079,87 zł. W skład majątku wchodzi dom (168 m2), nieruchomość rolna 1 ha oraz samochód osobowy VW Golf o wartości ok. 20000 zł Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie stać go "na uiszczenie wpisu". Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W tym miejscu należy wyjaśnić czym jest instytucja prawa pomocy. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną ( do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości o co wnosił we wniosku (k.[...]). Zasadność wniosku skarżącego Sąd rozpatrywał w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z informacji przedstawionych przez skarżącego (zestawienia jego dochodów i wydatków – nawet z uwzględnieniem konieczności zakupu opału na zimę) wynika, że brak podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Również prowadzenie jednocześnie kilku spraw sądowych nie uzasadnia zastosowania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania w całości. Wnioski takie muszą być rozpatrywane odrębnie w każdej sprawie sądowej. Zdaniem Sądu bieżące dochody skarżącego pozwalają na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 243 § l, art. 244 § l, art. 245 § l i 3, art. 246 § l pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zmianami).