II SA/Kr 704/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.U. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 4 maja 2016r. Nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 10 sierpnia 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję szefa urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 maja 2016r. wydaną w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich . Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest osobą niezamożną, samotną, schorowaną, utrzymującą się jedynie z renty rodzinnej. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2087,72 zł. Wnioskodawczyni wylicza koszty utrzymania na łączną kwotę 850 zł plus koszty zakupu węgla na zimę, sprzętu rehabilitacyjnego. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż nie posiada ona na własność żadnych nieruchomości natomiast ma prawo dożywotniego zajmowania mieszkania o pow. 62 m2. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości określonego na kwotę 100 zł nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania i ew. przyszłych bez uszczerbku w koniecznym swoim i najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 2087 zł, wykazane obciążenia budżetu domowego ( łączna kwota 850 zł – zobowiązania stałe plus koszty węgla, sprzętu rehabilitacyjnego itd. ) , zły stan zdrowia i koszty z tym związane - w odniesieniu do oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, samotności , braku własnego jakiegokolwiek majątku - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego i innych kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego, brak majątku, zamieszkiwanie w mieszkaniu na zasadach dożywocia bez własności – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania, nawet pomimo faktu, iż jest to najniższy wpis sądowy przewidziany stosownymi przepisami rozporządzenia RM, mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego i ew. innych kosztów zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).