II SA/Kr 71/08

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku B.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi M.G. , B.G. , L.G. , K.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 lipca 2004r. w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 27 kwietnia 2017r. skarżąca B.G. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie SKO w K. z dnia 16.07.2004r. w przedmiocie zawieszenia postępowania Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów bez uszczerbku dla siebie. Obecnie prowadzone są na prywatnym majątku skarżącej oraz jej braci egzekucje komornicze za długi spadkowe po zmarłym ojcu L.G. . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe sama. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które od sierpnia 2014r. obciążone jest egzekucja komorniczą i obecnie od lipca 2016r. wynosi 2 439 zł. Jako miesięczne zobowiązania skarżąca podaje czynsz 402 zł, prąd 72 zł, gaz 99 zł, dojazdy do pracy 400 zł, telefon 100 zł, jedzenie 600 zł, leki 400 zł, utrzymanie psa 150 zł, ubranie 150 zł, naprawy 200 zł, doszkalanie własne w ramach podnoszenia kwalifikacji 200-500 zł, zakup środków czystości 200 zł. ( łącznie około 3200 zł ) Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżąca posiada mieszkanie spółdzielcze o pow. 46,9 m2, a także nieruchomości nabyte w udziale procentowym w spadku po ojcu. Na razie nie jest jeszcze zniesiona współwłasność, budynki stoją jako pustostany, a z nadających się do użytku – czynsze pobiera komornik ze względu na zadłużenie majątku. Wysokość zadłużenia wskazuje , iż pasywa przekraczają aktywa. Strona nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie odpowiedziała wcale mimo prawidłowego doręczenia wezwania w dniu 5 czerwca 2017r. ( potwierdzenie doręczenia wezwania o uzupełnienie formularza w aktach sprawy ) . Skarżąca wzywana była bowiem o przedłożenie spisu wszystkich nieruchomości budynkowych i gruntowych, udokumentowanie za pomocą faktur kosztów utrzymania, przedstawienie historii rachunku bankowego, przedłożenie zaświadczenia od pracodawcy o miesięcznych zarobkach, przedłożenie zeznania podatkowego za 2016r, oświadczenie, czy skarżąca mieszka z matką , a jeśli tak, to podanie jej dochodów. Jak wspomniano – skarżąca , mimo osobistego odbioru pisma sądowego , nie odpowiedziała na wezwanie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącą. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wszystkich źródeł utrzymania skarżącej, ilości osób w rodzinie, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również faktycznego majątku i oszczędności. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła w żaden sposób nie odpowiadając w ogóle na wezwanie Sądu. A zatem nie wyjaśniła w sposób precyzyjny, oczywisty i wymagany okoliczności , co do których powstały wątpliwości tak aby można było mu przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekający zatem nie ma obecnie jakiejkolwiek możliwości stwierdzić, iż faktycznie osiągany dochód wnioskodawczyni jest niski, nie ma wiedzy o spisie odziedziczonych nieruchomości, nie przedstawiono zeznania podatkowego za 2016r., nie oświadczono ani nie udokumentowano rachunku bankowego i oszczędności - a w konsekwencji nie ma możliwości stwierdzić, iż na przychylność zasługuje wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Szczególnie, iż deklarowane dochody rzędu 2439 zł są dużo niższe niż oświadczone koszty i wydatki miesięczne, które oscylują w granicach 3200 – 3500 zł co już budzi wątpliwości. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, które w sposób znaczny mogą wpłynąć na tę ocenę . W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy tym bardziej, iż skarżąca odebrała wezwanie Sądu i w żaden sposób się do niego nie ustosunkowała. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika. Orzekający ma bowiem wątpliwości – nie ma realnej wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącej. Co nie znaczy, iż sytuacja ta faktycznie może być ciężka, trudna i wymagająca pomocy ze strony państwa – to jednak skarżąca w sposób wyczerpujący winna to wykazać potwierdzając swe oświadczenia stosownymi dokumentami, do których przedstawienia była wzywana. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).