II SA/Kr 71/08

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku K.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi M.G. , B.G. , L.G. , K.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 lipca 2004r. w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 27 kwietnia 2017r. skarżący K.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie SKO w K. z dnia 16.07.2004r. w przedmiocie zawieszenia postępowania Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów bez uszczerbku dla siebie. Obecnie prowadzone są na prywatnym majątku skarżącego oraz jego brata oraz siostry egzekucje komornicze za długi spadkowe po zmarłym ojcu L.G. . Konto firmowe skarżącego jest zablokowane i wyczyszczone do zera. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Ze złożonego urzędowego formularza wniosku nie wynika, czy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe sam czy z innymi osobami. Nie wynika z czego się utrzymuje i jakiej wysokości są to dochody. Nie wykazuje również żadnych miesięcznych zobowiązań. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący odpowiedział pismem z dnia 12 czerwca 2017r. Skarżący wzywany był bowiem o przedłożenie spisu wszystkich nieruchomości budynkowych i gruntowych, udokumentowanie za pomocą faktur kosztów utrzymania, przedstawienie historii rachunku bankowego, potwierdzenie źródeł i wysokości miesięcznych dochodów, oświadczenia gdzie mieszka i do kogo należy przedmiotowa nieruchomość, przedłożenie zeznania podatkowego za 2016r. Jak wspomniano – skarżący na powyższe wezwanie odpowiedział wybiórczo i enigmatycznie. Wskazał, iż nie pobiera renty ani emerytury, nie pracuje na umowę o pracę. Ma małą firmę, prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Rachunek firmowy jest zajęty przez komorników na poczet długów po zmarłym ojcu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącą. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wszystkich źródeł utrzymania skarżącego, ilości osób w rodzinie, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również faktycznego majątku i oszczędności. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w żaden sposób odpowiadając wybiórczo na wezwanie Sądu. A zatem nie wyjaśnił w sposób precyzyjny, oczywisty i wymagany okoliczności , co do których powstały wątpliwości tak aby można było mu przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekający zatem nie ma obecnie jakiejkolwiek możliwości stwierdzić, iż faktycznie osiągany dochód wnioskodawcę jest niski, informacja, że prowadzi małą firmę jest bardzo enigmatyczna, nie wskazuje, jaka to firma, jakie osiąga przychody etc, nie ma wiedzy o spisie odziedziczonych nieruchomości, nie przedstawiono zeznania podatkowego za 2016r., nie oświadczono ani nie udokumentowano rachunku bankowego i oszczędności , nie ma tez żadnej wiedzy na temat sytuacji rodzinnej wnioskodawcy – czy prowadzi on gospodarstwo sam czy ma rodzinę etc. - a w konsekwencji nie ma możliwości stwierdzić, iż na przychylność zasługuje wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, które w sposób znaczny mogą wpłynąć na tę ocenę . W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy tym bardziej, iż skarżący ustosunkował się wybiórczo do wezwania Sądu. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika. Orzekający ma bowiem wątpliwości – nie ma realnej wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącego. Co nie znaczy, iż sytuacja ta faktycznie może być ciężka, trudna i wymagająca pomocy ze strony państwa – to jednak skarżący w sposób wyczerpujący winien to wykazać potwierdzając swe oświadczenia stosownymi dokumentami, do których przedstawienia był wzywany. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).