II SA/Kr 723/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Woś Sędziowie WSA: Mariusz Kotulski ( spr.) Barbara Pasternak Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2006 r. sprawy ze skargi W.B. działającego w imieniu ubezwłasnowolnionego R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 czerwca 2001 r. , Nr: [....] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymana nią w mocy decyzję organu l instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego W.B. kwotę 10 ( dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 12.01.2001r., nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działając na podstawie art.34 ust.4a i art.40 ustawy z dnia 29 listopada 199()r. o pomocy społecznej (t.j. z 1998r. Dz.U. nr 64, poz.414 z późn. zm.) wezwał W.B. jako opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionego syna R.B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 8125,60 zł oraz ustawowych odsetek w kwocie 2939,71. Wskutek wniesienia odwołania przez W.B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...].02.2001 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r., nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wezwał W.B. jako opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionego syna – R.B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tj. renty socjalnej w wysokości 8929,20 zł oraz ustawowych odsetek w kwocie 4275,13 zł. Jako podstawę prawną podano art.27a ust.l, art.28, art.34 ust.4a i art.40 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. z 1998r. Dz.U. nr 64. poz.414 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż R.B. pobierał od [...].1987r. zasiłek stały dla osób będących inwalidami od dzieciństwa. Obecnie uprawniony jest do pobierania renty socjalnej na mocy decyzji Dyrektora OPS w C. nr [...] z dnia [...].10. l996r. i nr [...] z dnia [...]01.1999r., która to renta przekazywana była przekazem pocztowym, a następnie na prośbę jego opiekuna prawnego W.B. przekazywano ją od września 1998r. na wskazane przez Niego konto. Tymczasem uprawniony R.B. od dnia [...].1997r. do dnia [...].2000r. był pozbawiony wolności i przebywał w Zakładzie Karnym w C. Zgodnie z przepisem art.28 ustawy o pomocy społecznej przez ten okres przysługiwało R.B. świadczenie w wysokości 30% przyznanej renty. Tymczasem renta była pobierana w całości, gdyż opiekun prawny R.B. nie zawiadomił organu o zmianie sytuacji osobistej syna, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. "Tak więc 70% każdej pobranej w tym czasie co miesiąc renty socjalnej stanowi świadczenie nienależnie pobrane. W decyzjach o przyznaniu renty socjalnej znajdowało się pouczenie wynikające z treści art.45 powołanej ustawy. (...) O fakcie, iż syn przebywa w zakładzie karnym poinformował pracownika socjalnego w dniu 28.11.2000r." Omówiono także sytuację rodzinną i materialną W.B. W odwołaniu od tej decyzji W.B. (zwany dalej skarżącym), nie wyraził zgody na uiszczenie żądanej kwoty, gdyż nie ponosi żadnej odpowiedzialności jako opiekun prawny R.B. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że nie otrzymał on żadnej decyzji administracyjnej z Ośrodka Pomocy Społecznej w C. , z której wynikałby jego obowiązek zawiadamiania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do otrzymywania świadczenia, z którą to zmianą wiąże się podstawa do przyznania świadczeń. Wskazał również na swoją ciężką sytuację finansową uniemożliwiającą mu jakąkolwiek spłatę nienależnie pobranych na rzecz syna świadczeń. Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , na podstawie art.138 § l pkt l k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło stan faktyczny sprawy oraz przesłanki art.27a ust. l i 2 w zw. z art.28, art.34 ust.4a, art.40 i art.43 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że w przedmiotowej sprawie zostały one wyczerpane. Jako bezsporny w sprawie wskazano fakt pobierania przez opiekuna prawnego R.B. renty socjalnej w pełnej prawem przewidzianej wysokości, mimo że podopieczny przebywał w tym okresie w zakładzie karnym i był uprawniony wyłącznie do otrzymania 30% przyznanego świadczenia społecznego. Przyjęto zatem organ I instancji zasadnie uznał, iż skarżący winien zwrócić pozostałą - nienależnie pobraną na rzecz syna część świadczenia. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]czerwca 2001 r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego W.B. . W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył okoliczności podnoszone już w swoim odwołaniu do Kolegium. Zgodnie z brzmieniem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Zasada ta ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Jak wynika z treści decyzji z dnia [...] kwietnia 2001r., nr [...] Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. oraz zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2001r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji przedmiotem postępowania było zobowiązanie W.B. jako opiekuna prawnego R.B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 8929,20 zł oraz odsetek ustawowych w wysokości 4275.13 zł. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 34 ustawy o pomocy społecznej istnieje (z pewnymi wyjątkami) obowiązek zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej. Co więcej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny (art.34 ust.4a cyt. ustawy). Świadczeniem nienależnie pobranym - w rozumieniu ustawy jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 2a ust. l pkt 6 cyt. ustawy). Zatem aby uznać, iż pobierane przed skarżącego świadczenie z zakresu pomocy społecznej jest świadczeniem nienależnie pobranym wskazać należy na spełnienie wskazanych wyżej przesłanek. Orzekające w przedmiotowej sprawie organy administracyjne wskazywały na niedoinformowanie przez skarżącego o zmianie sytuacji osobistej R.B. (Jego pobyt w zakładzie karnym) - jako na przesłankę stwierdzenia, iż nastąpiła wypłata nienależnych świadczeń. Aby jednak można była zastosować konsekwencje wynikające z pobrania nienależnych świadczeń, świadczeniobiorca winien być wcześniej pouczony o obowiązku informowania właściwego organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wynika to także z zasady ogólnej postępowania administracyjnego zawartej w art.9 k.p.a. nakazującej organom administracji publicznej należyte i wyczerpujące informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Co więcej zgodnie z zasadą zawartą w art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W konsekwencji można byłoby mówić w przedmiotowej sprawie o pobraniu nienależnych świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o ile W.B. , opiekun prawny syna R.B. , pouczony został wcześniej o obowiązku informowania właściwego organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej syna. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby takie pouczenie skarżącego miało miejsce. Co więcej brak jakiegokolwiek dowodu doręczenia skarżącemu decyzji administracyjnych przyznających rentę socjalną na rzecz syna R.B. i dokonujących odpowiednich zmian w tym zakresie, w których to decyzjach miało być zawarte właściwe pouczenie o obowiązku informowania OPS w C. "o wszelkich zmianach w sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej." (pismo OPS w C. z dnia 23.01.2001r.) Z tego samego pisma wynika, że ośrodek wszystkie te pisma wysyłał pocztą - przesyłką zwykłą (!) Tym samym organ de facto sam pozbawił się możliwości wykazania zwrotnym dowodem doręczenia przesyłki, iż wskazane decyzje prawidłowo doręczone zostały ich adresatowi. W przedmiotowej sprawie organy również w żaden innym sposób nie wykazały, iż skarżący został pouczony o obowiązku informowania właściwego organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej syna. Zatem strona nie może ponosić negatywnych skutków nieprawidłowego postępowania (zaniechania prawidłowego doręczenia decyzji administracyjnej) organu I instancji. Podsumowując stwierdzić należy, że decyzja Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...].04.2001r., nr [...] oraz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego powodującym konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art.145 § l pkt l lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.