II SA/Kr 729/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 6 marca 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S.S. reprezentowanej przez adwokata A.K. , o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 44-letnim synem K.S. . Ich miesięczny dochód wynosi 2.700 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącej w wysokości [...] zł, jej zarobek okazjonalny w wysokości [...] zł co jakiś czas oraz renta syna w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni około 140 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 1,53 ha. Skarżąca nie posiada oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że nie ma środków finansowych, aby opłacić koszty sądowe. Z powodu działań sąsiadki skarżąca prowadzi mnóstwo postępowań administracyjnych i innych, co wiąże się z ponoszeniem kosztów. Skarżąca prowadzi gospodarstwo ogrodnicze, ale po ostatniej powodzi wszystko zostało zalane i aktualnie praktycznie nie przynosi ono przychodu. Syn wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku, oprócz łóżka, na którym śpi, a poza rentą nie uzyskuje on żadnych dochodów. Wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: opał 3.500 zł, woda, energia elektryczna, śmieci 765 zł, leki dla syna 300 zł, ubezpieczenie domu i gospodarstwa 490 zł, ubezpieczenie na życie 180 zł, podatek od nieruchomości 1.300 zł, jedzenie 450 zł, środki czystości 120 zł, ubranie 100 zł. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych S.S. , dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, została ona wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: potwierdzenie wysokości uzyskiwanych dochodów przez odpis zeznania podatkowego za rok 2011 oraz kopię ostatniego odcinka pobieranej emerytury, oświadczenie jakie są nakłady i zyski związane z prowadzonym gospodarstwem ogrodniczym, udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez syna wnioskodawczyni K. , udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z utrzymaniem skarżącej i jej syna (prąd, gaz, opał, woda, wywóz śmieci, itp.), a także udokumentowanie ponoszonych opłat za zakup leków, telefon, ubezpieczenie, podatek od nieruchomości, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej syna rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia czy skarżąca lub jej syn są właścicielami pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należy podać ich markę i rok produkcji oraz oświadczenia z jakich środków skarżąca pokrywa wynagrodzenie pełnomocnika. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo ogrodnicze, ale gospodarstwo to prawie nie przynosi żadnych dochodów, bowiem koszty jego prowadzenia są bardzo wysokie, zwłaszcza koszty benzyny, środków na szkodniki i chwasty. Sad ma 1,4 ha i rocznie skarżąca ma z niego 500 kg jabłek, których cena wynosi 1,20 za 1 kg. Wraz z synem skarżąca posiada traktor rolniczy oraz samochód osobowy z 1998 roku. Wynagrodzenia pełnomocnikowi nie płaci, bowiem Pan Mecenas zgodził się ją reprezentować za darmo. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: decyzji ZUS z dnia 1 marca 2012 roku o waloryzacji emerytury (wysokość świadczenia 946,40 zł), przekazu pocztowego wypłaty renty syna za lipiec na kwotę 919,86 zł, dowodu rejestracyjnego ciągnika rolniczego, książeczki opłat za wywóz odpadów komunalnych, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 maja 2012 roku o niezdolności do pracy K.S. , faktury z dnia 7 marca 2012 roku za energię elektryczną (prognozowane zużycie miesięczne na kwotę 77,24 zł), siedmiu faktur za leki opiewających na kwoty od 56,60 zł do 191,13 zł, polisy PZU dotyczącej ubezpieczenia rolnego – składka w kwocie 480 zł, polisy PZU dotyczącej ubezpieczenia domu – składka w kwocie 183 zł, faktury za wodę i ścieki z dnia 20 marca 2012 roku na kwotę 49,01 zł, zeznania PIT-37 skarżącej, z którego wynika, że wysokość osiągniętego przez nią w roku 2011 dochodu wyniosła 12.461,98 zł, wraz z informacją o odliczeniach PIT/O, zeznania PIT-37 K.S. , z którego wynika, że wysokość osiągniętego przez niego dochodu w roku 2011 wyniosła 12.378,64 zł, wraz z informacją o odliczeniach PIT/O, trzech faktur za usługi telekomunikacyjne za miesiące od maja do lipca 2012 roku opiewających na kwoty 54,10 zł i 54,10 zł i 54,23 zł, dwóch faktur za gaz za luty i kwiecień 2012 roku na kwoty 19,80 zł i 19,55 zł oraz rozliczenia płatności za gaz za czerwiec 2012 roku na 24,38 zł, opłaty za [...] za miesiące sierpień-listopad 2011 na kwotę 179,70 zł, decyzji z dnia 1 lutego 2012 roku w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości na rok 2012 na kwotę 5.132 zł wraz z dowodem wpłaty II raty w kwocie 1.327 zł, a także dowodu wpłaty składki PZU w kwocie 45,30 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Skarżąca S.S. jest emerytką, a wysokość pobieranego przez nią świadczenia wynosi [...] zł. Dodatkowo prowadzi ona gospodarstwo ogrodnicze, które nie przynosi znacznych dochodów. Z oświadczenia skarżącej wynika, że z gospodarstwa tego sprzedaje około 500 kg jabłek po 1,20 za 1 kg, co daje kwotę [...] zł. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem, posiadającym orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy do 31 maja 2014 roku, którego dochód stanowi renta w wysokości [...] zł. Dochody uzyskiwane przez skarżącą i jej syna nie są wysokie zważywszy na fakt, że oboje ponoszą wydatki na konieczne leczenie. Z załączonych zeznań podatkowych wynika, że w roku 2011 wydatki S.S. na cele rehabilitacyjne oraz wydatki związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych wyniosły 2.962,65 zł, a jej syna 2.280 zł. Skarżąca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mogłaby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i syna. Zasadnym jest zatem zwolnienie jej od kosztów sądowych w połowie. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Świadczenie emerytalne pobierane przez skarżącą oraz dochód z gospodarstwa ogrodniczego, choć nie są wysokie, stanowią jednak stałe źródło jej dochodu. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy także zauważyć, iż skarżąca są właścicielką majątku w postaci domu o powierzchni 140 m² i nieruchomości rolnej o areale 1,7685 ha. Istotne jest bowiem, że gospodarstwo rolne stwarza możliwość uprawy również na potrzeby własne, co obniża koszty związane z utrzymaniem, a posiadane nieruchomości mogą służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. W analizowanej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).