II SA/Kr 739/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w K. z dnia 4 maja 2015r. Nr [...] znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 29 lipca 2015r. skarżący J. D. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB z dnia 4 maja 2015r wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazuje, iż utrzymuje się z bardzo niskiego dochodu osiąganego z tytułu posiadanego gospodarstwa. Brakuje mu środków na podstawowe potrzeby. Dodaje, iż posiadane gospodarstwo jest skażone wyziewami z oczyszczalni ścieków, a produkty spożywcze nie nadają się do spożycia. W wyniku bowiem budowy oczyszczalni ścieków obrócono w perzynę całe gospodarstwo. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także znanych orzekającemu z urzędu z innych spraw skarżącego ( np. [...] ) wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest niewielki – prawie zerowy dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego, jak pisze – ogryzki z gospodarstwa. Nie pobiera dopłat z UE. Jak wskazuje skarżący czasem sprzeda jabłka, ziemniaki, drzewo na opał i z tego dochodu się utrzymuje. Nie korzysta z pomocy społecznej ani innej pomocy organów państwowych. Dochody skarżącego sprowadzają się do 20 zł za jabłka spady z dziesięciu jabłoni oraz 100 zł "za konary wiatrołomy z krzaków". Prowadzone przez niego gospodarstwo rolne zostało zdewastowane przez budowę oczyszczalni ścieków. Płody rolne są zatrute. Żyje poniżej minimum socjalnego. Nie ma samochodu jedynie miotłę, motykę, grabie i widły. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on stary, drewniany dom o pow. 153 m2, mieszkanie o pow. 25m2 a także gospodarstwo rolne o pow. 1,60 ha trawa oraz 4,67 ha krzaki. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Nie ma rachunków bankowych. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie obecnie wymaganego wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony skarżącej. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego oraz innych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych dochodów skarżącego, które są niepewne i nie pochodzą ze stałego źródła, fakt, iż wnioskodawca jest osobą samotną, w odniesieniu do zwyczajowych i wykazanych dokumentami wydatków na utrzymanie, braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, kolejnych ewentualnych kosztów postępowania - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od aktualnych kosztów sądowych . Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie J. D. uwiarygodnił, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Skarżący nie dysponuje bowiem żadnym stałym źródłem dochodu. Uzyskiwane środki finansowe ze sprzedaży owoców i "konarów z krzaków" są niewielkie i nieregularne. Skarżący nie dysponuje przedmiotami wartościowymi, które mógłby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Strona posiada, co prawda majątek nieruchomy w postaci domu oraz nieruchomości rolnej o areale 1,60 ha, 2,28 ha i 2,39 ha, należy jednak zauważyć, że posiadane gospodarstwo rolne stanowi jedyne źródło dochodu J. D., a w domu wnioskodawca zamieszkuje. Trudno zatem oczekiwać, aby w celu pokrycia kosztów sądowych spieniężył on posiadany majątek. Jak wskazuje – żywi się z tego co sam wyprodukuje na swojej grządce w ogródku a zarobione pieniądze przeznacza na podatek. Podsumowując, zdaniem orzekającego sytuacja materialno – bytowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od aktualnie wymaganego wpisu sądowego oraz innych kosztów sądowych, umożliwiając tym samym realizację konstytucyjnie zagwarantowanego stronie prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).