II SA/Kr 740/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., znak. [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu [...] sierpnia 2008r. B. K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r. wydaną w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, spore wydatki na utrzymanie, wdowieństwo i konieczność samotnego wychowania dwóch córek. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma uczącymi się w gimnazjum i na wyższych studiach córkami. Rodzina zamieszkuje w domu przy ul. [...] w K., który jest własnością matki skarżącej. Wnioskodawczyni podaje również dochody matki z tytułu emerytury w wysokości 890,32 zł. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni w wysokości 1130,00 zł, rent córek w kwotach 760,00 zł oraz 380,00 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2270 zł. Dodatkowo matka skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości 890,32 zł. Wydatki na utrzymanie kształtują się na poziomie 33,00 zł MPO, 106,00 zł gaz, 79,35 zł, 48,70 zł elektryka miesięcznie, oraz A. S.A. w K. – 523 zł ( nie wskazano, za jaki okres ). Dochód skarżącej w roku 2007 wyniósł, zgodnie z zaświadczeniem z US K. 10 103,76 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom położony w S., który – wedle oświadczenia – wymaga kapitalnego remontu. Skarżąca podnosi również, iż na zamieszkiwanie przy ul. [...] w K. zawarła z matką umowę bezpłatnego użyczenia lokalu w zamian za remonty i ponoszenie opłat związanych z eksploatacją. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości 2270 zł, czy po uwzględnieniu również emerytury matki strony – 3 156,32 zł, posiadany majątek, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego, skarżąca przy zakreślonych i udokumentowanych wydatkach, w kontekście osiąganych dochodów, braku zadłużenia jest w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, konieczne dla uiszczenia należnych opłat sądowych. Ponadto, z akt sprawy jasno wynika, iż w dniu [...] kwietnia 2007r. skarżąca sprzedała nieruchomość położoną w K. o pow. 0,12 arów. Pomimo wezwania Sądu, skarżąca nie wyjaśniła, co zrobiła z oszczędnościami, które uzyskała ze sprzedaż tak cennej nieruchomości. Stwierdziła tylko, iż sprzedała nieruchomość w celu zapewnienia swym córkom godnego poziomu życia. Jest to zbyt enigmatyczne oświadczenie, i nie wyjaśnia, czy skarżąca posiada nadal środki finansowe uzyskane ze sprzedaży działki, czy też je w coś zainwestowała. Sąd zatem ma wątpliwości do faktycznego stanu majątkowego skarżącej. Ponadto, jak wynika z dokumentów dołączonych na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków uprzednio złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy – w dniu złożenia skargi tj. 2 lipca 2008r. skarżąca dysponowała na rachunku bankowym kwotą 8 134,51 zł, o czym zaświadcza opis operacji bankowych w Banku [...] z datą [...] lipca 2008r. Skarżąca składając skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] winna się liczyć z koniecznością poniesienia stosownych kosztów i w tym czasie miała zapewnione środki finansowe na ten cel. Środki te znacznie przewyższały wysokość kosztów sądowych wymaganych na etapie wniesienia skargi do Sądu. Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie kosztów przez stronę skarżąca jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi przez sąd, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawca posiada bowiem stały, pewny dochód i majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).