II SA/Kr 745/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.J. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 9 kwietnia 2009 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych 2. ustanowić dla skarżącego adwokata którego wyznaczy Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej T.J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Wskazał, że jego jedyny dochód stanowi renta w wysokości [...] zł. Jest współwłaścicielem w 4/6 części domu o powierzchni 40 m2 i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,59 ha. Gospodarstwo domowe prowadzi sam. W domu mieszka córka, która opiekuje się dwoma synami w wieku 2 i 7 lat. Mąż córki uzyskuje niewielkie wynagrodzenie, które z trudem starcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Razem z wnioskodawcą mieszka również jego syn, który nie pracuje. Miesięcznie wnioskodawca ponosi opłaty na prąd w wysokości ok. 115 zł, wodę - 30 zł i lekarstwa - ok. 100 zł. W ciągu roku zakupuje 2 tony węgla, 5 m3 drewna oraz jeden raz wywozi szambo. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji finansowej w sposób sumienny. Mimo wezwania nie wykazał wysokości dochodu uzyskiwanego przez osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe. Nadto podniósł, że skarżący przedstawił tylko niektóre ponoszone wydatki, pomijając środki na zakup żywności, środków czystości. W ocenie referendarza sądowego rzetelne ich przedstawienie prowadziłoby do wniosku, że wysokość wydatków znacznie przewyższa uzyskiwany dochód i prowadziłoby do wniosku, że skarżący sam utrzymuje siebie, niepracującego syna, bezrobotną córkę i nieletnie dzieci. Sprzeciw od ww. opisanego postanowienia złożył skarżący. Podał w nim, że nie ma środków na zapłacenie kosztów sądowych, ponieważ wszystkie środki przeznacza na lekarstwa i wyżywienie. Wskazał, że leczy się od wielu lat na serce i głowę. Dodatkowo w 2002 r. uległ wypadkowi samochodowemu, w wyniku czego był klika miesięcy hospitalizowany. Dochody osiągane z gospodarstwa rolnego nie starczają na zakup nawozów i środków ochrony roślin. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rozpoznając wniosek T.J. o przyznanie prawa pomocy, Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. Art. 245 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy uregulowane są w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ppsa, i tak przyznanie jej w zakresie całkowitym, następuje gdy ubiegający się o nią wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy dowiedzie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w faktycznym ubóstwie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r.,GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zatem wymaga się, aby ubiegający się o pomoc prawną w pierwszej kolejności poczynił oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie Sądu sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzyskiwany dochód w postaci renty nie jest wystarczający dla poczynienia jakichkolwiek oszczędności celem przeznaczenia ich na potrzeby postępowania sądowego. Fakt, że sytuacja życiowa zmusiła skarżącego do zamieszkiwania wraz z pełnoletnimi dziećmi, nie może sam przez siebie przesądzać o prowadzeniu przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący bowiem wyraźnie zaznaczył, że córka wraz z dziećmi pozostaje na utrzymaniu męża. Brak jest podstaw, aby kwestionować prawdziwość takiego stwierdzenia. Miesięczne wydatki wskazane w oświadczeniu z dnia 17 lipca 2009 r. obejmujące opłaty za prąd, wodę i koszty lekarstw, jak również koszt zakupu węgla, drewna i wywóz ścieków oraz konieczność zakupu żywności nie pozwalają na stwierdzenie, że możliwym było poczynienie w związku z tym stosownych oszczędności. Nałożenie w takiej sytuacji na wnioskodawcę obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego prowadziłoby do pozbawienia go środków pieniężnych, które z trudem wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, orzekł jak w sentencji.