II SA/Kr 75/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Bożenna Blitek spr. WSA Tadeusz Wołek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego s k a r g ę o d d a l a . Z.K. złożyła w dniu [...] lipca 2006r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M.R. urodzonym [...]. Jako członków rodziny wskazała L.K., ur. w [...]., J.K. ur. w [...]., P.K ur. w [...]r., J.K. ur. w [...]r. i M.R. ur. w [...]. Jako dochód utracony w 2005r. podała kwotę [...] zł miesięcznie i jako dochód uzyskany w 2005r. - kwotę [...]zł miesięcznie. Wnioskująca oświadczyła m.in., że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, że "osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na to dziecko", że "osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego albo świadczenia pielęgnacyjnego" i że sama nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Jednocześnie wnioskująca zobowiązała się do niezwłocznego poinformowania podmiotu realizującego świadczenie rodzinne o zmianach liczby członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub "o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza o ukończeniu przez dziecko 25-go roku życia". Ośrodek Pomocy Społecznej w K. uznał, że rodzina uzyskała w 2005r. dochód: ogółem i po odliczeniu określonych zobowiązań - w wysokości [...]zł, dochód miesięczny [...]zł i miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - 199,30zł, przy czym zaznaczono, że do składu rodziny nie wliczono "M.R. pozostającego pod opieką opiekuna prawnego". Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działając z upoważnienia Wójta Gminy K. odmówił Z.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności wnioskowanego na M.R. Jako podstawę prawną wskazano art 17 ust 1 - 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) Na uzasadnienie podano, że zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności przysługuje matce lub ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka, o ile ten wystąpił do Sądu rodzinnego o przysposobienie tego dziecka. W tej sytuacji - zdaniem organu - skoro Z.K. jest siostrą pełnoletniego i nie mogącego być przysposobionym M.R. , to nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub nie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z decyzją tą nie zgodziła się Z.K. , która w odwołaniu zarzuciła, że spełnia wszystkie warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest opiekunem faktycznym i prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego brata M.R. wymagającego stałej opieki drugiej osoby z uwagi na niepełnosprawność - porażenie mózgowe i poruszanie się na wózku inwalidzkim i z tego powodu nie może pójść do pracy, "żeby zarabiać sobie i wypracować emeryturę". Decyzją z dnia [...]. do sygn. akt:: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Na uzasadnienie podano, że pomimo tego, iż po pierwsze: M.R. jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, do pierwszej grupy inwalidów i wymaga stałej opieki innej osoby, jak i po drugie: tę opiekę faktyczną i prawną sprawuje odwołująca się, to jednak nie jest ona osobą uprawnioną w rozumieniu art. 3 ust. 14 tej ustawy do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającego z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podano też, że "wprowadzona z dniem 1 września 2005r. przez art. 27 pkt 13 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zmiana brzmienia art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozbawiła opiekunów prawnych dziecka możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne". Z powyższą decyzją nie zgodziła się Z.K. , która w skardze podniosła te same argumenty jak w odwołaniu, a nadto podała, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca i dyskryminująca, gdyż odmawia jej świadczenia tylko dlatego, że jest ona siostrą a nie matką niepełnosprawnego, niezdolnego do samodzielnej egzystencji i całkowicie ubezwłasnowolnionego M.R. , któremu zastępuje pod względem faktycznym i prawnym nieżyjących rodziców. Skarżąca podkreśliła, że pomimo tego, iż sama jest osobą zdolną do pracy i zarobkowania, to jednak musiała z pracy zrezygnować z uwagi na konieczność osobistej opieki nad bratem i dlatego też powinna mieć przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które jest bezprawnie jej odmawiane. Na poparcie swego stanowiska powołała się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006r., które - jej zdaniem - zostało wydane w sprawie "całkowicie identycznej", a z którego wynika, że "odmowa świadczenia jest niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż jest niesprawiedliwa, krzywdząca oraz narusza konstytucyjną zasadę równości". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...]. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że na chorego M.R. pobierany jest zasiłek pielęgnacyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi -zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie więc z ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Z kolei granice orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez ten Sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjno - prawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.07.2005r., sygn. akt FSK 68/05, opublikowanego LEX nr 172990). Granice sprawy w rozumieniu wskazanego wyżej art. 134 § 1 p.p.s.a. wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia w zaskarżonej ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 02.11.2005 r., sygn. akt l FSK 264/05, opublikowanego LEX nr 187951). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - skarga nie jest uzasadniona. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść aktu prawnego stanowiącego podstawę przyznania (lub odmowy przyznania) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, którym jest ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późń. zm.). Ustawa ta w art. 2 określa, że "świadczeniami rodzinnymi są: 1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego; 2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne; 3) zapomoga wypłacana przez gminy, na podstawie art. 22a; 4) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka", przy czym, co należy podkreślić ustawa w art. 3 podaje tzw. definicje legalne pojęć, którymi posługuje się, a więc ustala własne pojęcia na potrzeby tej ustawy m.in. takie jak: "dziecko" -w art. 3 pkt 4, "niepełnosprawne dziecko" - w art. 3 pkt 9, "opiekun faktyczny dziecka" - w art. 3 pkt 14 i "pełnoletnia osoba niepełnosprawna" - w art. 3 pkt 15 tej ustawy: l tak: "Art. 3. Ilekroć w ustawie jest mowa o: 4) dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną; 9) niepełnosprawnym dziecku - oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; 14) opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; 15) pełnoletniej osobie niepełnosprawnej - oznacza to osobę pełnoletnią legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osobę, która ukończyła 75 lat". Sąd zwraca także uwagę na to, że Rozdział 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zgodnie z tytułem "Zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego" reguluje kwestię świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy. W Rozdziale 2a zatytułowanym "Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka" ustawodawca uregulował świadczenie rodzinne z art. 2 pkt 4 ustawy, a w Rozdziale 5 o tytule "Podmioty realizujące zadania w zakresie świadczeń rodzinnych" zamieszczono przepis art. 22a regulujący możliwość przyznania w drodze uchwały przez radę gminy osobom zamieszkałym na terenie jej działania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia ich dziecka, a więc świadczenia rodzinnego określonego w art. 2 pkt 3 ustawy. Natomiast świadczenia rodzinne określone w art. 2 pkt 2 ustawy, takie jak zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne uregulowane są w Rozdziale 3 zatytułowanym "Świadczenia opiekuńcze". Jak już wyżej wskazano, do świadczeń opiekuńczych należy zasiłek pielęgnacyjny uregulowany w art. 16 ustawy i świadczenie pielęgnacyjne określone w art. 17 ustawy. Z art. 16 ust. 2 omawianej ustawy wynika, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat, a także według ust. 3 tego artykułu 4) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Z akt administracyjnych (k. [...]) wynika, że M.R. jest osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 16 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc mającą uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i z oświadczenia złożonego na rozprawie wynika, że otrzymuje on taki zasiłek pielęgnacyjny. Według art. 17 ust. 1 tej ustawy regulującym świadczenie pielęgnacyjne: "Art. 17. 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że ustawodawca ustalając w art. 17 ust. 1 krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem ograniczył ten krąg do matki dziecka, ojca dziecka i opiekuna faktycznego dziecka, przy czym jest niewątpliwym to, że w przypadku innej osoby niż matka dziecka i ojciec dziecka, a więc w przypadku opiekuna faktycznego dziecka chodzi wyłącznie o osobę określoną w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc o osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Z powyższego wynika, że z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyłączeni są zarówno opiekunowie prawni dziecka (dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy), jak 1 opiekunowie faktyczni i prawni osób niepełnosprawnych, o których mowa np. w art. 16 ust. 2 pkt; 2, czy art. 16 ust. 3 ustawy. Tym samym Sąd stwierdza, że Z.K. będąc opiekunem faktycznym i prawnym swego brata - dorosłej osoby niepełnosprawnej, o której mowa w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy jest ustawowo wyłączona z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ust.1 ustawy z dnia28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W związku z okolicznością że skarżąca powoływała się na treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006r, które -jej zdaniem - zostało wydane w sprawie "całkowicie identycznej", Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wyrok wydany w dniu 15 listopada 2006r. przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt P 23/05 (opublikowany w OTK-A 2006/10/151, a także w LEX nr 231215) nie dotyczy omawianej w niniejszej sprawie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), a został wydany na gruncie ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej i brzmi: Ąrt. 27 ust. 1, 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 756 i Nr 162, poz. 111811126, z 1999 r Nr 20, poz. 170, Nr 79, poz. 885 i Nr 90, poz. 1001, z 2000 r. Nr 12, poz. 136 i Nr 19, poz. 238, z 2001 r. Nr 72, poz. 748, Nr 88, poz. 961, Nr 89, poz. 973, Nr 111, poz. 1194, Nr 122, poz. 1349 i Nr 154, poz. 1792, z 2003 r. Nr 7, poz. 79, Nr 44, poz. 389, Nr 122, poz. 1143, Nr 128, poz. 1176, Nr 135, poz. 1268, Nr 137, poz. 1304, Nr 203, poz. 1966 i Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 64, poz. 593) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie natomiast może mieć zastosowanie treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2006r. w sprawie o sygn. akt l SA/Wa 111/06 (opublikowana w LEX nr 212207), którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podziela w całości, a mianowicie: "1. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem nie ma charakteru uznaniowego. 2. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać łącznie wszystkie ustawowe przesłanki z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. N r. 228, poz. 2255 ze zm) (...)". Skoro więc, jak trafnie wskazały to organy obu instancji, skarżąca nie spełnia ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracyjne prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa i uznał, że skarga nie zawiera żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym, a przeto skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł -jak w sentencji.