II SA/Kr 759/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś / spr. / Sędziowie AWSA : Janusz Kasprzycki Kazimierz Bandarzewski Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi L. D., S. D., H. O., L. U. i M. D. na decyzję Wojewody z dnia 12 lutego 2002r., Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - skargę oddala - II SA/ Kr 759/02 Uzasadnienie Decyzją z dnia 12.02.2002 r., znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 138 § l pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543) po rozpatrzeniu odwołania L. D., L. U., H. O., M. D. i S. D. od decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia 15.11.2001 r., znak: [...], orzekającej o odmowie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną parcelę gruntową I. kat. [...] położoną w N., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził co następuje: decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].09.1972 r., nr [...], wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczona 1. kat. [...], stanowiąca własność W. M. Orzeczeniem tym ustalono również odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w wysokości 7 149,60 zł. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 19.10.1972 r. W dniu 25.09.2000 r. spadkobierca W. M., A. D. wystąpił do Starosty [...] o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. A. D. zmarł w dniu [...].01.2001 r., a wniosek o wypłatę odszkodowania podtrzymali jego spadkobiercy: L. D., L. U., H. O., M. D. i S. D. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji wystąpił do Urzędu Miasta N., Sądu Rejonowego w [...], Banku "A" w N., oraz placówki Poczty Polskiej w N. celem ustalenia co stało się z kwotą odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. W wyniku uzyskanych odpowiedzi ustalono, iż żadna z wymienionych instytucji nie posiada dokumentów potwierdzających fakt dokonania wypłaty odszkodowania. Dokumenty księgowe w bankach i Urzędzie Miasta przechowywane były jedynie przez 5 lat. Ustalono również, że nie nastąpiło złożenie świadczenia do depozytu sądowego, a także fakt, iż Poczta Polska po upływie 14 miesięcy od dokonania wypłaty niszczyła przekazy pocztowe. W trakcie przeprowadzonej w dniu [...].10.2001 r. rozprawy administracyjnej przesłuchano strony niniejszego postępowania, które zgodnie zeznały, iż "W. M. nie odebrał i nie otrzymał odszkodowania wywłaszczeniowego". Dokonując oceny powyższych okoliczności Starosta Powiatu [...] stwierdził, iż wobec faktu, że właściciel wywłaszczonej nieruchomości otrzymał decyzję o wywłaszczeniu i o odszkodowaniu, roszczenie o wypłatę odszkodowania zgodnie z art. 117 kodeksu cywilnego jako roszczenie majątkowe po upływie 10 lat uległo przedawnieniu. Decyzja organu I instancji została zaskarżona przez L. D., L. U., H. O., M. D. i S. D. Odwołujący uznając decyzję organu I instancji za krzywdzącą, podtrzymali zarzut braku wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Rozpatrując odwołanie Wojewoda stwierdził co następuje: decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...].09.1972 r., nr [...], wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczona 1. kat. [...], położona w N., stanowiąca własność W. M. Orzeczeniem tym ustalono również odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w wysokości 7 149,60 zł. Bezspornym więc jest w sprawie fakt, iż odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości zostało ustalone decyzją administracyjną. W chwili obecnej wywłaszczona nieruchomość stanowi własność Gminy Miasta N. w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej. Odszkodowanie za wywłaszczenie ma charakter cywilnoprawny, a tylko jego ustalenie na mocy szczególnego przepisu zawartego w ustawie wywłaszczeniowej zostało przekazane do rozstrzygnięcia temu samemu organowi administracyjnemu, który orzeka o wywłaszczeniu nieruchomości. Odszkodowanie ustalone w pieniądzach stanowi zwykłe zobowiązanie pieniężne. Do wykonania takiego zobowiązania i skutków jego niewykonania znajdują zastosowanie m. in. przepisy art. 450-486 kodeksu cywilnego z ewentualnymi modyfikacjami wynikającymi z ustaw szczególnych - w tym przypadku ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46 poz.543). W tym stanie rzeczy, wobec złożenia przez wnioskodawców żądania wypłaty odszkodowania przy równoczesnym twierdzeniu, iż nie nastąpiła do chwili obecnej jego wypłata, koniecznym i leżącym po stronie organu obowiązkiem była weryfikacja tych twierdzeń tak pod względem faktycznym, tj. rzeczywistego stanu rzeczy, jak i prawnym tj. obowiązujących wówczas i obecnie przepisów prawnych. W tym kontekście organ orzekający przeprowadził postępowanie wyjaśniające, którego celem było ustalenie, czy osoba uprawniona otrzymała należne odszkodowanie, ewentualnie co stało się z odszkodowaniem ustalonym na rzecz W. M. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż poprzedni właściciel nieruchomości –W. M., zmarł [...].06.1983 r. Organ I instancji w ramach postępowania wyjaśniającego ustalił, iż nie zachowały się żadne dokumenty księgowe świadczące o wypłacie odszkodowania. Ponadto ustalono również, iż odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego. Wobec powyższych ustaleń organ I instancji uwzględniając podniesiony w trakcie rozprawy administracyjnej przez przedstawiciela Urzędu Miasta N. zarzut upływu blisko 30 lat od wydania decyzji wywłaszczeniowej stwierdził, iż roszczenie spadkobierców W. M. o wypłatę ustalonego z tytułu wywłaszczenia odszkodowania uległo przedawnieniu. W ocenie Wojewody powyższy pogląd organu I instancji należy uznać za prawidłowy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18 poz. 94), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu: " 1. Suma pieniężnego odszkodowania za nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze, za którą ubiegający się o wywłaszczenie nie dostarcza właścicielowi nieruchomości zamiennej, płatna jest do wysokości 15.000 zł w ciągu najpóźniej trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o odszkodowaniu; nadwyżka ponad tę kwotę płatna jest w ciągu dalszych trzech lat w trzech równych oprocentowanych ratach. Nadwyżka do 2.000 zł płatna jest jednorazowo w ciągu jednego roku. 2. Suma odszkodowania za inną nieruchomość płatna jest do wysokości kwoty 6.000 zł w terminie wskazanym w ust. 1; nadwyżka ponad tę kwotę płatna jest w równych ratach rocznych nie przekraczających 12.000 zł". W decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...].09.1972 r. nr [...] do wypłaty odszkodowania zobowiązano wnioskodawcę wywłaszczenia - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N., przy czym kwota odszkodowania płatna miała być do wysokości 6 000 zł w ciągu 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji. Nadwyżka ponad tę kwotę miała być płatna w ratach rocznych nieprzekraczających 12 000 zł. Z treści powyższego rozstrzygnięcia wynika iż zastosowanie znajdował ust. 2 omawianego art. 12. Przedmiotowa decyzja o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania stała się ostateczna z dniem 19.10.1972 r. Tym samym zapłata kwoty przyznanego W. M. odszkodowania do wysokości 6 000 zł winna nastąpić w ciągu najpóźniej trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o odszkodowaniu, a zatem do dnia 19.01.1973 r. Natomiast pozostała kwota, tj. 1 149,60 zł winna być zapłacona w ciągu następnego roku. Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż bieg terminu przedawnienia roszczenia W. M. o wypłatę kwoty odszkodowania w wysokości 6 000 zł rozpoczął się z dniem 20.01.1973 r., a zakończył się w dniu 19.01.1983 r., czyli jeszcze za życia W. M., który zmarł w dniu [...].06.1983 r. Natomiast bieg terminu przedawnienia roszczenia W. M., a następnie jego spadkobierców o wypłatę kwoty odszkodowania w wysokości 1 149,60 zł rozpoczął się z dniem 20.01.1974 r., a zakończył się w dniu 19.01.1984 r. Jak wykazało dodatkowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odwoławczy, spadkobiercy W. M. nie dysponują żadnymi dokumentami świadczącymi o występowaniu przez nich lub ich poprzedników prawnych w latach 1973-1984 z wnioskami o wypłatę. Starania w tym przedmiocie rozpoczął A. D. począwszy od 1990 r. Wobec podniesionego w trakcie rozprawy administracyjnej przez przedstawiciela Urzędu Miasta N. zarzutu upływu blisko 30 lat od wydania decyzji wywłaszczeniowej słusznie organ I instancji orzekł w zaskarżonej decyzji o przedawnieniu roszczenia spadkobierców W. M. o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów odwołujących się Wojewoda stwierdził ponadto, że postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.01.1994 r., sygn. akt SA/Kr 794/93, oddalającym skargę na decyzję Wojewody [...] z [...].01.1993 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w N. z dnia 18.11.1992 r., nr [...] o odmowie zwrotu tej nieruchomości. Natomiast podnoszony przez odwołujących się wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.01.1996 r., sygn. akt SA/Kr 372/95 został wydany w sprawie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego omawianej nieruchomości, a zatem również nie w sprawie o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze orzekający w niniejszej sprawie organ I instancji nie był zobowiązany do uwzględniania zawartych w tych wyrokach ocen prawnych. W świetle powyższych ustaleń Wojewoda uznał rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia 15.11.2001 r., nr [...] za prawidłowe i zasługujące na utrzymanie w mocy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego L. D., L. U., H. O., M. D. i S. D. podnieśli, że nigdy nie otrzymali odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, co zresztą potwierdziło przeprowadzone przez organy administracyjne postępowanie. Według skarżących zarówno nieżyjący A. D., jak i skarżący -jego spadkobiercy od chwili nabycia prawa do działki dążyli do uzyskania należnego odszkodowania. W związku z tym uważają za bezprawne przyjęcie przedawnienia roszczenia majątkowego w sytuacji, kiedy brak jakiegokolwiek śladu wypłaty odszkodowania. Ponadto są poruszeni przyjęciem, że roszczenie o odszkodowanie ma charakter cywilnoprawny w sytuacji, kiedy zostało ustalone decyzją administracyjną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: 1. nieruchomość oznaczona 1. kat. [...], o powierzchni 1986 m2, stanowiąca własność W. M., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].09.1972 r., nr [...], wydaną na podstawie i w trybie przepisów ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz. U. z 1961, Nr 18, poz. 94, (karta 36-40 akt sprawy). Orzeczeniem tym ustalono również odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w wysokości 7 149,60 zł. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 19.10.1972 r. Przeprowadzone przez organ I instancji w szerokim zakresie postępowanie wyjaśniające nie dostarczyło dowodów na to, by odszkodowanie to zostało wypłacone stosownie do postanowień art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania o ustaleniu odszkodowania. Zgodnie z tymi przepisami: " 1. Suma pieniężnego odszkodowania za nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze, za którą ubiegający się o wywłaszczenie nie dostarcza właścicielowi nieruchomości zamiennej, płatna jest do wysokości 15.000 zł w ciągu najpóźniej trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o odszkodowaniu; nadwyżka ponad tę kwotę płatna jest w ciągu dalszych trzech lat w trzech równych oprocentowanych ratach. Nadwyżka do 2.000 zł płatna jest jednorazowo w ciągu jednego roku. 2. Suma odszkodowania za inną nieruchomość płatna jest do wysokości kwoty 6.000 zł w terminie wskazanym w ust. 1; nadwyżka ponad tę kwotę płatna jest w równych ratach rocznych nie przekraczających 12.000 zł. " 2. Odszkodowanie ustalone w pieniądzach stanowi zwykłe zobowiązanie pieniężne. Do wykonania takiego zobowiązania i skutków jego niewykonania znajdują zastosowanie przepisy art. 450-486 k.c. z modyfikacjami wynikającymi z art. 12 ust. l i 2 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Tak więc prawidłowe jest ustalenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody, że w odniesieniu do odszkodowania w kwocie 6 000 zł poczynając od 20 stycznia 1973 r., a w odniesieniu do odszkodowania w kwocie 1 149,60 zł poczynając od dnia 20 stycznia 1974 r. zaczął bieg 10-letni termin przedawnienia roszczenia o zapłatę odszkodowania (art. 118 k.c.). W braku bowiem szczególnego uregulowania oddziaływania upływu czasu na roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości "stosuje się tu wprost (a nie per analogiom) przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń zawarte w art. 117 i nast. k.c." (por. T. Woś: Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 163 oraz S. Wójcik: Glosa do wyroku SNz 23.07.1970 r., II CR 298/70, OSPiKA 11/1971, póz. 206). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekający w niniejszej sprawie nie podziela bowiem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 25.06.1999 r., IV SA 1118/97, niepubl. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprawdzie roszczenie pieniężne o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, jednakże z woli ustawodawcy o tym roszczeniu orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym i to zarówno pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jak i pod rządem obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro tak, to realizacja tego roszczenia z wszystkimi tego konsekwencjami, a więc przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych (wraz z instytucją przedawnienia), należy dokonywać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego. Na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia, ustalonego decyzją administracyjną, można mówić jedynie wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Skoro więc powyższe ustawy nie przewidują przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to tym samym roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeżeli wysokość tego roszczenia ustalona została decyzją administracyjną. Powyższego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zaakceptować. Okoliczność, przed jakim organem państwowym (sądem, czy organem administracji publicznej) może być dochodzone określone roszczenie, czy mówiąc szerzej - jakiemu organowi zostało powierzone rozstrzygnięcie określonej sprawy - nie ma żadnego znaczenia ani z punktu widzenia oceny charakteru tej sprawy (sprawa cywilna pozostaje sprawą cywilną, a sprawa administracyjna administracyjną), ani też oczywiście nie może w żadnym zakresie mieć wpływu na treść roszczenia, czy szerzej - na przedmiot tej sprawy (węzeł uprawnień i obowiązków stron stosunku prawnego). Przekazanie więc ze względów prakseologicznych i w związku z postanowieniami art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie za słusznym odszkodowaniem, orzekania o odszkodowaniu organowi administracji publicznej nie ma żadnego znaczenia dla skutków upływu czasu w odniesieniu do cywilnoprawnego - co przyznaje Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku - roszczenia pieniężnego o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Jeśli roszczenie odszkodowawcze ma charakter cywilnoprawny, to z wszystkimi stąd płynącymi konsekwencjami, a więc i w zakresie przedawnienia jego wypłaty, uregulowanego przepisami art. 117 i nast. k.c. 3. Organy prowadzące postępowanie w sprawie nie ustaliły jednocześnie, by zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 123 kodeksu cywilnego, które uzasadniałyby przyjęcie, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. W związku z powyższym organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że nie istnieją przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.