II SA/Kr 76/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. i J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, po wznowieniu postępowania p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu [...] kwietnia 2008r. S. i J. S. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu , wydanej po wznowieniu postępowania. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na, ich zdaniem, skomplikowaną materię sprawy. Zdaniem Sądu, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę skarżących w łącznej kwocie 2 100,00 zł. Córka wnioskodawców jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiadają dom jednorodzinny o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2 ha, która wedle oświadczenia strony, przynosi straty finansowe przez błędnie wydane decyzje urzędników. Wnioskodawcy oświadczają, iż posiadają ciągnik C – 330, nie wskazują natomiast na fakt posiadania innych wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazali wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 2 100,00 zł netto, posiadany majątek, nie są w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący nie udokumentowali żadnych obciążeń budżetu, nie wykazali żadnych ponoszonych przez siebie kosztów, a zatem w kontekście dochodów w wysokości 2100 zł, braku zadłużenia, posiadanym majątku są w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, koniecznych dla uiszczenia należnych opłat sądowych. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawcy posiadają bowiem stały, pewny dochód z tytułu wynagrodzeń za pracę i majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto skarżący nie podnieśli, nie umotywowali w żaden sposób swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy , w uzasadnieniu przytaczając jedynie argumenty dotyczące skomplikowanej materii sprawy i odnosząc się do meritów ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Ponadto orzekający pragnie dodać, iż sam argument strony o skomplikowanym charakterze sprawy nie ma znaczenia dla oceny przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd bowiem przy ocenie, czy stronie należy przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno - bytową strony, a nie skomplikowany, według wnioskodawcy, charakter sprawy. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla nich adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Ponadto należy zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie przez stronę skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).