II SA/Kr 76/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : WSA Krystyna Daniel NSA Anna Szkodzińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. (nr [...]) na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. G. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ podał, że M. G. przedstawiła decyzję Prezesa IPN-u, w której stwierdzono, że Z. G. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Z decyzji IPN wynika, że w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. M. G. wskazała, że w okresie PRL była świadkiem cierpienia innych osób, które były represjonowane przez funkcjonariuszy ówczesnego systemu oraz opisała swoją trudną sytuację rodzinną oraz zdrowotną. Podała, że w okresie stanu wojennego pracowała w Młodzieżowym Domu Kultury - w pomieszczeniu, w którym prowadziła zajęcia kilkukrotnie zdejmowano krzyż, jednak M. G. za każdym razem wieszała krzyż ponownie, w związku z czym była wzywana na przesłuchania przez ZOMO. Do wniosku dołączyła również kserokopię stron z publikacji pt. "Stan Wojenny. Trudne pytania dzieci z [...]". W oparciu o pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 17 października 2018 r. organ ustalił, że w zasobach archiwalnych ww. instytucji nie znajdują się dokumenty potwierdzające spełnienie przez stronę przesłanek ustawowych. Z kolei w odpowiedzi na pismo organu dotyczące przedłożenia stosownych dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek, M. G. nadesłała oświadczenie podpisane przez kilka osób, z którego wynika, że wnioskodawczyni "jest osobą bardzo schorowaną z powodu wielu cierpień w stanie wojennym". Z oświadczenia nie wynika, że strona prowadziła działalność opozycyjną czy też, że była represjonowana. Zgodnie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji (...) "działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1 nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.". Zgodnie natomiast z art. 3 osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956—1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r, poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Według organu w niniejszej sprawie nie ma podstaw do potwierdzenia spełnienia przez zainteresowaną przesłanek z ww. przepisów ustawy o działaczach opozycji. Zainteresowana nie dołączyła do wniosku jakichkolwiek dokumentów urzędowych bądź osobistych, które potwierdzałyby spełnienie przesłanek ustawowych. Organ nie zanegował przy tym tragicznych przeżyć strony z okresu PRL oraz uciążliwości związanych z kilkukrotnym przesłuchaniem przez ZOMO, jednak wskazał, że okoliczności, na które powołuje się strona nie zostały objęte postanowieniami ww. ustawy. Wyjaśnił, że mając na uwadze wyniki kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez IPN oraz treść korespondencji prowadzonej z wnioskodawczynią nie jest możliwe, aby Szef UDSKiOR potwierdził stronie status działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Na powyższe rozstrzygniecie M. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniosła, że powinna zostać uznana za osobę represjonowaną z uwagi na cierpienie, którego doświadczyła w okresie stanu wojennego. Nadto powtórzyła argumentację zawarąa we wniosku do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Kompetencje sądów administracyjnych określają przede wszystkim przepisy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 – 5, art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisów tych wynika, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, zadaniem więc sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na akt administracyjny jest ocena zgodności z prawem tego aktu. Dokonując tej oceny sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Granice sądowej kontroli ograniczają tylko granice sprawy i zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego przy braku przesłanek do stwierdzenia nieważności aktu. W wyniku przeprowadzonej według powyższych reguł kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził brak podstaw do jej uchylenia Organ szczegółowo wyjaśnił, jakie wymagania należy spełnić, aby pożądany przez skarżącą status mógł być przyznany. Przytoczył przy tym treść przepisów prawa, te kwestię regulujących. Sąd w całości podziela ustalenia i oceny organu i nie dostrzega potrzeby, aby je w tym miejscu powtarzać. Dodać jedynie należy, że stosownie do przepisu art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że każda decyzja wydawana przez te organy musi stanowić konkretyzacje określonej normy prawnej. Organy nie mogą więc nadawać obywatelom uprawnień według dowolnego uznania, ale tylko wtedy, kiedy ziszczone zostaną przewidziane prawem przesłanki. Skarżąca zaś żadnej z przesłanek regulowanych art. art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690) i warunkujących przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, nie spełnia. Nie są w szczególności taką przesłanką doznane przez skarżącą cierpienia i nawet liczne przesłuchania przez ZOMO. Skoro brak jest pozytywnych przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej statusu, o którym mowa, to fakt, że nie zachodzą w sprawie przesłanki negatywne, (o których mowa w art. 4 w/w ustawy), nie ma żadnego znaczenia. Sama decyzja Prezesa IPN-u, którą skarżąca przedłożyła, przesądza o braku przesłanek negatywnych, ale wcale nie wypowiada się na temat istnienia przesłanek pozytywnych. Te zaś w sprawie, mimo prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, nie zostały wykazane. Dlatego zaskarżoną decyzję ocenić należy jako zgodną z prawem, a w konsekwencji, skargę, na podstawie art. 151 ppsa, oddalić.