II SA/Kr 760/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Bożenna Blitek spr. WSA Dorota Dąbek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr : [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu [...]. L. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. - wydane w związku z wykonaniem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., sygn. akt [...] – którym to orzeczeniem zaliczono L. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] 2008r. ustalając, że tenże stopień niepełnosprawności datuje się od [...] 2006r. Nadto w orzeczeniu wskazano, że "pozostałe ustalenia zawarte w orzeczeniu Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 20.08.2004r. pozostają w mocy, gdyż Sąd nie dokonał zmiany ich treści, a mianowicie: Niepełnosprawność datuje się od 1990r." Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta [...] przyznał L. M. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia [...] marca 2007r. do dnia [...] 02.2008r. w kwocie 153 zł miesięcznie. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 16 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992), art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – Kodeks postępowania administracyjnego (kpa), § 6 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) i § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903). W uzasadnieniu decyzji organ podano, że skarżący spełnia warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego przewidziane przez art. 16 wyżej wymienionej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od powyższej decyzji odwołanie złożył L. M. , który podniósł, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., sygn. akt [...] – wydanym na skutek jego odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2004r. ustalono, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wskazano, że datuje się on od lutego 2006r. podając okres trwania niepełnosprawności w stopniu znacznym do lutego 2008r. Zdaniem odwołującego się, w wyniku tego wyroku zostało wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] 2007r. nowe orzeczenie, które natychmiast po otrzymaniu złożył wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W odwołaniu podniesiono też, iż od dłuższego czasu, w tym w całym okresie ustalonym jako okres jego znacznego stopnia niepełnosprawności nasiliły się objawy chorobowe, w wyniku których zwiększyły się koszty odwołującego się ("zabiegi lecznicze, czynności higieniczno-sanitarne, sprzątanie, posiłki, zakupy") i z tego względu zasiłek pielęgnacyjny winien mu być przyznany za cały okres jego niepełnosprawności w znacznym stopniu, a więc od lutego 2006r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu tego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał m.in., że zgodnie z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych - zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W szczególności, w myśl art. 16 ust. 2 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, a skoro odwołujący się L. M. złożył po raz pierwszy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...] marca 2007r. to prawo do zasiłku – według treści podanego przepisu art. 24 ust. 2 ustawy – przysługuje mu dopiero od dnia [...] marca 2007r. Z decyzją tą nie zgodził się L. M. , który w skardze podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu i podniósł, że od niekorzystnego dla niego orzeczenia o niepełnosprawności musiał się odwoływać, a postępowanie sądowe z powodu w tej sprawie trwało dwa lata – [...] r. do [...] r., przy czym na tak długie postępowanie mogło mieć wpływ niestawiennictwo przedstawiciela Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie więc z ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - skarga L. M. jest uzasadniona. Podstawę prawną przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), która w art. 2 zalicza zasiłek pielęgnacyjny do świadczeń opiekuńczych (art. 2 pkt 2), świadczenia opiekuńcze do świadczeń rodzinnych. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje to, iż zgodnie z art. 16 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje skarżącemu jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast kwestią sporu między skarżącym a organami administracyjnymi jest data (w rozumieniu daty dziennej lub początku okresu ustalonego na miesiąc, a to oznacza od dnia pierwszego danego miesiąca) - termin, od którego organ powinien przyznać skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny. Zdaniem skarżącego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje mu od daty początkowej ustalenia jego stopnia znacznej niepełnosprawności wskazanej w orzeczeniu, którego uzyskanie jest warunkiem koniecznym wystąpienia o przyznanie zasiłku natomiast zdaniem organów administracyjnych jest to data określona w art. 24 ust. 2 omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych oznaczająca pierwszy dzień miesiąca, w którym skarżący złożył do organu wniosek o ustalenie prawa do tego zasiłku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami: "Art. 24. (...) 2. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego." Zgodnie z § 6 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) wydanym w oparciu o delegację ustawową art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych: "§ 6. 1. Postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, którego wzór określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. 2. Do wniosku należy dołączyć:(...) 3) orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności;" . Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego regulują dwa odrębne postępowania: pierwsze - przed organami orzekającymi o stopniu niepełnosprawności, które reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) wraz z aktami wykonawczymi, w szczególności z wydanym w oparciu o art. 6c ust. 9 tej ustawy Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1328) oraz drugie - przed organami uprawnionymi do przyznania tego świadczenia pielęgnacyjnego, które reguluje omawiana ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych wraz ze wskazanym wyżej Rozporządzeniem z dnia 2 czerwca 2005r. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego w dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07 (sentencja wyroku opublikowana w Dz. U. z dnia 30 października 2007r., Nr 200, poz. 1446), w którym Trybunał stwierdził, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku: "Sądy administracyjne, dokonując kontroli konstytucyjności decyzji administracyjnych, kierują się zasadą tempus regit actum. Jeżeli jednak taki sąd w czasie kontroli legalności decyzji administracyjnych przedstawia pytanie prawne Trybunałowi Konstytucyjnemu, związane z istnieniem wątpliwości konstytucyjnej, to znaczy, że ze względu na wagę problemu (konstytucyjność prawnej podstawy rozstrzygnięcia) sąd administracyjny zamierza odstąpić od wskazanej zasady intertemporalnej i zamierza zastosować jako wzorzec normatywny oceny decyzji stan prawny ukształtowany przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niekonstytucyjność normy, co do której pytający sąd zgłaszał wątpliwości. Zgodnie, bowiem z art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału wywiera skutki (derogacja niekonstytucyjnego przepisu) od daty ogłoszenia wyroku w organie promulgacyjnym." Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – powyższe stanowisko umożliwia także rozstrzygnięcie w sprawie skarżącego L. M. , a przeto, mając na względzie utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania powyższego orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji - jak w wyroku.