II SA/Kr 763/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a I) ustanowić dla D. M. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Wyrokiem z dnia 8 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 kwietnia 2014 roku w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W dniu 14 grudnia 2015 roku do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód netto wynosi 1.346,49 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi udział 1/3 we własności domu po rodzicach (44 m² pokój z kuchnią) oraz 1/2 mieszkania o powierzchni 44m². Skarżąca nie posiada zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Ma debet w banku na kwotę około 2.000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy D. M. podniosła, iż jest osobą schorowaną. Na leki wydaje miesięcznie ponad 200 zł. Opłaty za gaz, prąd, śmieci, telefon i ubezpieczenie wynoszą łącznie ponad 250 zł, czynsz za mieszkanie 170 zł, a środki czystości około 100 zł. Pozostała kwota ok. 500 zł przeznaczana jest na żywność, obuwie i odzież. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie o wysokości emerytury D. M. z dnia 21 sierpnia 2015 roku oraz zaświadczenie o stanie zdrowia wnioskodawczyni z dnia 17 lipca 2013 roku. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma na celu zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na trudną sytuację finansową nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie we własnym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca D. M. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" i dokumentach źródłowych należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na stan zdrowia skarżącej, wysokość ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie i leczenie oraz brak jakichkolwiek oszczędności, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Orzekający wziął również pod uwagę fakt, iż wniosek strony o ustanowienie radcy prawnego motywowany jest chęcią złożenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu I instancji. Art. 175 p.p.s.a. przewiduje zaś obligatoryjne sporządzenie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek D. M. i ustanowił dla niej radcę prawnego z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Sytuacja majątkowa skarżącej nie nosi bowiem znamion ubóstwa, czy biedy. D. M. jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości. O ile jedna z nich służy zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych strony, to druga z nieruchomości może być źródłem dodatkowego dochodu (np. z tytułu najmu), bądź tez stanowić zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi zabraknie bieżących środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Ponadto skarżącej nie grozi całkowite pozbawienie środków do życia, posiada ona bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego. Ma ona zatem możliwości, aby z uzyskiwanych dochodów poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jak wynika z akt sprawy koszty sądowe takiego rzędu były przez skarżącą w niniejszej sprawie uiszczane (wpis od skargi w kwocie 100 zł uiszczony w dniu 5 sierpnia 2015 roku i opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł uiszczona w dniu 18 listopada 2015 roku). Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawczyni jest trudna, co przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.