II SA/Kr 775/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. i Ł.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 10 marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego, skarżący M. i Ł.S. złożyli na urzędowych formularzach "PPF" wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych we wnioskach wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Miesięczny dochód Ł.S. z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł brutto, dochody M.S. z umowy o pracę nie zostały podane. W skład majątku skarżących wchodzi rozpoczęta budowa budynku na działce o powierzchni 550 m-. Ni posiadają oni zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podnieśli, iż do końca maja 2009 roku dochód skarżącego wynosił [...] zł, zaś skarżąca była osobą bezrobotną. Od czerwca 2009 roku wynagrodzenie za pracę Ł.S. wynosi [...] zł brutto, a M.S. również osiąga wynagrodzenie. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zostali oni wezwani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia gdzie aktualnie zamieszkują, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość i kto ponosi koszty jej utrzymania, oświadczenia czy skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami - jeśli tak, należało podać dochody i stan majątkowy osób pozostających ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania dochodów uzyskiwanych przez skarżących z tytułu umowy o pracę (poprzez zaświadczenia z zakładów pracy lub wyciągi z rachunków bankowych), oświadczenia z jakich środków skarżący prowadzą budowę budynku na działce o powierzchni 550 m-, a także oświadczenia, popartego stosownymi rachunkami, jakie są stałe miesięczne obciążenia skarżących z tytułu opłat za media (prąd, gaz, woda ścieki, telefon, itp.) oraz innych wydatków. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożyli kopie następujących dokumentów: umowy z dnia [...] 2008 roku dotyczącej darowizny kwoty pieniężnej, zgłoszeń z dnia [...] marca 2008 roku i z dnia [...]września 2008 roku o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z1, listy płac za miesiąc czerwiec 2009, umowy kredytowej z dnia [...] 2007 roku, harmonogramu spłat rat kredytowych, umowy z dnia [...] 2008 roku dotyczącej darowizny samochodu marki Volkswagen Passat, potwierdzenie z dnia 17 grudnia 2007 roku [...] Banku posiadania przez M.B. rachunku osobistego oszczędnościowo-rozliczeniowego, przelewu kwoty 240.000 zł na rachunek M.B. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winni byli przekonać Sąd, że ich sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku we własnym utrzymaniu. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazali, iż spełniają przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a przesłane przez skarżących dokumenty nie usunęły wątpliwości dotyczących tych kwestii. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżących o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia ich wniosku. Wątpliwości budziło, przede wszystkim, oświadczenie skarżących w kwestii uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz posiadanych składników majątkowych. Na urzędowym formularzu "PPF" skarżący wskazali jako źródło ich dochodów wynagrodzenie za pracę, lecz podana została jedynie wysokość zarobków uzyskiwanych przez skarżącego. Uzupełniając dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przesłali listę płac z zakładu pracy skarżącego, nie odnosząc się w żaden sposób do żądania potwierdzenia wysokości zarobków uzyskiwanych przez M.S. . Skarżący zignorowali także wezwanie do złożenia oświadczenia, popartego stosownymi rachunkami, jakie są ich stałe miesięczne obciążenia z tytułu koniecznego utrzymania. Nie wyjaśnili, gdzie aktualnie zamieszkują, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość i kto ponosi koszty jej utrzymania. Nie ustosunkowali się także do pytania, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami, nie wykazali dochodów i stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Orzekający pragnie w tym miejscu zauważyć, iż adres zamieszkania skarżących (os. [...]) odpowiada adresowi zamieszkania matki skarżącej J. B. Odnosząc się do wezwania o wyjaśnienie z jakich środków prowadzą budowę budynku na działce o powierzchni 550 m- skarżący przesłali dokumenty, z których wynika, że umową darowizny z dnia [...] 2008 roku matka skarżącej J.B. przekazała córce kwotę 240.000 zł. Ze zgłoszenia z dnia 15 września o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z1 zaś wynika, że w roku 2007 skarżąca otrzymała od rodziców kwotę 200.000 zł, co został zgłoszone w Urzędzie Skarbowym w O. Okoliczności te wskazują jednoznacznie, że po pierwsze skarżąca dysponowała znaczną kwotą pieniężną a po drugie, że może liczyć na pomoc rodziców i ją otrzymuje. Z załączonej umowy kredytowej z dnia [...] 2007 roku i harmonogramu spłat rat kredytowych wynika, że aktualna wysokość rat kredytowych wynosi około 800 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczyli, iż do końca maja 2009 roku skarżąca była osobą bezrobotną, a skarżący osiągał dochody w wysokości [...] zł. Zauważyć należy, że wysokość deklarowanych dochodów jest niemal trzykrotnie niższa niż wysokość raty kredytowej, przy czym skarżący nie wskazali, jakoby mieli jakiekolwiek problemy ze spłatą rat kredytowych. Ponadto rata w miesiącu czerwcu 2009 roku wynosi 771,36 zł, zaś udokumentowane dochody netto skarżącego w tym właśnie miesiącu wynoszą [...] zł. Z prostego zestawienia tych danych wynika, że na miesięczne utrzymanie skarżących pozostaje kwota 183,60 zł. W ocenie orzekającego kwota ta nie wystarczyłaby na pokrycie kosztów podstawowych potrzeb życiowych 2-osobowej rodziny. Powyższe sugeruje, że oprócz zadeklarowanych dochodów skarżący posiadają inne dochody, o których nie wspominają. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie uwiarygodnili w sposób wystarczający, że wypełniają przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, mimo że to ich obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Złożone przez skarżących oświadczenie co do stanu majątkowego jest niewiarygodne w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Orzekający nie miał zatem możliwości dokonania rzetelnej oceny, czy skarżący są w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku we własnym koniecznym utrzymaniu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).