II SA/Kr 777/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 maja 2016r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie. W dniu 1 września 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze swej skargi na decyzję SKO z dnia 19 maja 2016r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia pełnomocnika. Skarżący wskazuje, iż jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej gdyż jego dochód z emerytury ledwo wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina utrzymuje się z dochodów otrzymywanych przez wnioskodawcę z tytułu emerytury w kwocie [...] zł netto oraz emerytury żony [...] zł. Łącznie dochody wynoszą około 2800 zł. Skarżący wskazuje, iż ponosi koszty utrzymania w łącznej kwocie około [...] zł, ponadto rachunki za węgiel [...] zł rocznie. Roczny przychód małżonków C. wynosi ok. [...] zł, natomiast wydatki na leki, opał, energię i inne płatności ok. [...] zł. Na jedną osobę pozostaje około [...] zł miesięcznie. Z dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżącego, zawartych w aktach sprawy II SA/Kr 579/15 wynika, iż budynek mieszkalny o powierzchni 70 m², w którym zamieszkuje, stanowił własność nieżyjących rodziców. Skarżący nie posiada wiadomości co do majątku żony, poza nieruchomością o powierzchni około 9 arów we współwłasności, "która obecnie jest w gestii Urzędu Miasta lub Autorad od 8 lat". Nieruchomość ta jest obecnie zwolniona z podatku. Wnioskodawca, ani jego żona, nie osiągają dochodów z żadnych umów cywilnych, ani prac dorywczych. Jedynym źródłem ich dochodu są emerytury. Skarżący nie posiada i nigdy nie posiadał samochodu, ani maszyn rolniczych. Nie dysponuje też rachunkiem bankowym, emerytura doręczana jest przez Pocztę Polską. Emerytura żony przekazywana jest przez bank, ale skarżący nie posiada o nim wiedzy, gdyż nie ma pełnomocnictwa. Wszystkie należności opłacane są gotówką w punktach kasowych. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 70 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1250 m – własność nieżyjących rodziców. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów rodziny (około [...] zł netto), wykazane obciążenia budżetu domowego o łącznej sumie ok. [...] zł, w kontekście wymaganych kosztów sądowych, należnego wpisu sądowego w kwocie 500 zł - nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia tychże kosztów uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzono, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. W ocenie orzekającego skarżący uwiarygodnił, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarówno J. C. jak i jego żona są emerytami. Skarżący dysponuje więc stałym dochodem z emerytury, jednakże dochód ten nie jest wysoki i wynosi [...] zł. Po pokryciu kosztów koniecznego utrzymania i leczenia na osobę w rodzinie pozostaje kwota ok. [...] zł. Strona nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone. Okoliczności te wskazują jednoznacznie, że opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika przewyższa możliwości płatnicze strony. W związku z tym, zdaniem orzekającego, mając tak niskie miesięczne dochody przy obciążeniu kosztami utrzymania, skarżący nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia radcy prawnego z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, to sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie ma natomiast znaczenia przy badaniu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy argument strony o braku stosownego wykształcenia i skomplikowanej materii sprawy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 w zw. z art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).