II SA/Kr 782/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. S. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 782/11 odmawiającego skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: I. zwolnić skarżąca B. S. od ponoszenia kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej B. S. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.. W piśmie z dnia 27 marca 2011 r. skarżąca B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 lutego 2011 r. Po wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego, pismem z dnia 4 czerwca 2011 r. B. S. wskazała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie uiścić kwoty wpisu. Następnie na urzędowym formularzu skarżąca w dniu 20 czerwca 2011 r. zwróciła się do Sądu o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżąca podała, że jej dochód wynosi 298,99 zł, ma na utrzymaniu 1-letniego syna, a z posiadanego majątku wymieniła dom mieszkalny o powierzchni 100 m2 i samochód osobowy z 2006 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2011 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowienie to doręczono skarżącej w dniu 20 września 2011 r. i dnia 27 września 2011 r. skarżąca wniosła od niego sprzeciw. W sprzeciwie podniesiono, że skarżąca rzetelnie przedstawiła swój stan majątkowy i dochody. Wskazała, że pracuje na ¼ etatu stąd jej dochody wynoszą 298,13 zł. Opłaty takie jak opłata za telefon, internet i inne pokrywa jej ojciec. Podniosła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ani też nie uzyskuje dochodów z alimentów. Na pytanie Sądu skarżąca wyjaśniła, że średnio co miesiąc jej ojciec wspiera ją finansowo kwotą ok. 500 zł. Wszystkie zaś rachunki za usługi telekomunikacyjne, internet, energię elektryczną i wodę opłaca jej ojciec. Do wyjaśnień dołączyła kopie rachunków. Wydatki na zakup gazu stanowią kwotę 50 zł uiszczaną raz na dwa miesiące. Wyjaśniła również, że kwoty wpłacane na jej rachunek bankowy w wysokości 1000 zł, 520 zł, 500 zł i 70 zł stanowiły również środki pieniężne pochodzące od jej ojca, przekazane jej na bieżące potrzeby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2011 r. odmówił zwolnienia skarżącej tak od kosztów sadowych, jak i w zakresie ustanowienia z urzędu adwokata. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca korzysta z domu o powierzchni 100 m2 oraz posiada samochód osobowy z 2006 r. marki [...]. Jej dochód stanowi kwota wynagrodzenia w wysokości 299 zł oraz ok. 500 zł dochodu przekazanego przez jej ojca, a także kwoty przekazywane również przez ojca skarżącej na potrzeby dokonania opłat za energię elektryczną, Internet, wodę, telefon. Dodatkowo skarżąca zakupuje raz na dwa miesiące butlę gazu (wydatek ok. 50 zł). Po uiszczeniu ww. opłat, pozostaje skarżącej kwota ok. 775 zł z przeznaczeniem na utrzymanie dwóch osób. Porównując kwoty widniejące w raporcie z obrotów na koncie skarżącej za okres marzec-czerwiec 2011 r. (akta sądowe sprawy, karta nr 39) Sąd stwierdza, że w miesiącu marcu 2011 r. wpłata na to konto wynosiła 150 zł, w miesiącu kwietniu nie ma wpłat, w miesiącu maju 250 zł i 100 zł (w sumie 350 zł), a w miesiącu czerwcu 520 zł i 500 zł (w sumie 1080 zł). Cały czas saldo rachunku bankowego było ujemne i to dość znacznie jak na możliwości zarobkowania skarżącej (kwoty ponad 5000 zł ujemnego salda). Jak sama skarżąca wyjaśnia, co do zasady wszystkie opłaty związane z zamieszkaniem ponosi jej ojciec, uiszczając te opłaty osobiście lub przekazując pieniądze na ich uiszczenie skarżącej. To także znajduje potwierdzenie w historii operacji rachunku skarżącej, dnia 11 czerwca 2011 r. miała miejsce wpłata na rachunek w wysokości 520 zł, a 16 czerwca 2011 r. kwota 472,99 zł została zapłacona z tego rachunku tytułem rozliczeń. Tym samym można przyjąć, że kwota ok. 775 zł stanowi kwotę, jaką skarżąca dysponuje na potrzeby własne i swojego 1...-letniego syna. Wydatki te, to co do zasady, związane z zakupem żywności dla skarżącej i jej syna. Nie można również stracić z pola widzenia i tego, że skarżąca – jak sama podaje – opiekuje się chorymi rodzicami co również ogranicza np. możliwości dodatkowego zarobkowania. Tym samym należy przyjąć, że realnie pozostaje skarżącej kwota ok. 390 zł przypadająca na utrzymanie jednej osoby. Ponadto rozpoznając wniosek w sprawie przyznania prawa pomocy Sąd z urzędu uwzględnia również i tą okoliczność, że w miesiącach późnojesiennych i zimowych z reguły dochodzą dodatkowe wydatki związane np. z zakupem odzieży zimowej, butów, opału na zimę. Rzeczywista więc kwota, jaka pozostaje skarżącej może być nawet niższa niż 390 zł miesięcznie na jedną osobę. Dzieląc tą kwotę na ilość dni w miesiącu dziennego utrzymania jednej osoby, uzyskuje się kwotę ok. 13 zł. Taka zaś kwota może jedynie pokryć zakup żywności dla jednej osoby dziennie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (i rodziny). W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny pozwala na uznanie, że przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie byłoby zgodne z powołanym art. 246 § 1 P.p.s.a., bowiem skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu w tej sprawie taka wyjątkowa sytuacja zachodzi. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 i § 2, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie przyznając prawo pomocy w zakresie wnioskowanym.