II SA/Kr 790/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie: WSA Krystyna Daniel AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2002 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy nabycia na rzecz Skarbu Państwa działki skargę oddala Decyzją z dnia [...] 2002 r., znak:[...], wydaną na podstawie art. 124 ust 4, art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami) Starosta T. odmówił nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w W., Gm. T., oznaczonej jako działka o nr 4841/2 stanowiącej własność M. S. W uzasadnieniu tej decyzji Starosta T. wskazał, że decyzją z dnia [...] 1979 r. Nr [...] Naczelnik Gminy T. zezwolił na czasowe zajęcie nieruchomości położonych między innymi na terenie W. - w tym działki nr 4841 stanowiącej własność M. S. - w związku z budową sieci elektroenergetycznej Połaniec - T. Na w/w działce został wówczas posadowiony słup Nr 156 linii elektroenergetycznej. Po podziale działki M. S. zbył działkę 4841/1, natomiast w trakcie niniejszego postępowania wniósł o wykup pozostałej działki nr 4841/2 powołując się na art. 126 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami który mówi iż " Jeżeli na skutek czasowego zajęcia nieruchomości właściciel nie będzie mógł korzystać z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, może żądać, aby starosta , wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa własność nieruchomości w drodze umowy". Celem stwierdzenia zasadności roszczenia M. S. powołano rzeczoznawcę w osobie A. W., który w swojej opinii z dnia [...] 2001 r. orzekł, iż wprawdzie występują ograniczenia w korzystaniu z działki z uwagi na eksploatacją wybudowanego słupa to jednak nadaje się ona do wykorzystanie na cele dotychczasowe tj. uprawy rolne. Starosta nadmienił, iż właściciele sąsiednich nieruchomości, przez które przebiega również linia elektroenergetyczna i posadowione są słupy użytkują je na te właśnie cele. W tym stanie rzeczy Starosta nie uwzględnił wniosku M. S. i orzekł jak w osnowie decyzji. Odwołanie od tej decyzji wniósł M. S. podnosząc w nim, że wymieniał ograniczenia w korzystaniu ze swojej działki na rozprawie administracyjnej w dniu [...] 2002 r. Teraz podnosi jeszcze jedno, że nie może tego terenu zalesić. Powoduje to, jego zdaniem, że działka nie nadaje się do pod uprawy rolne ze względu na opłacalność, linia znacznie zwiększa bowiem koszt uprawy. Uważa, że problem rozwiąże się sam, gdy linia energetyczna zostanie usunięta z jego działki, a jeżeli ma ona pozostać, to należy wykupić działkę. Decyzją z dnia [...] 2002 r., znak:[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a. )w zw. z art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda M. wskazał, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Wyrażona w tym przepisie zasada praworządności została potwierdzona art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, póz. 483), w świetle którego organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, póz. 543 z późn. zm.) w szczególności art. 124 ust. 5 ani żaden inny ustawy nie przewidują uprawnień organów administracji publicznej do rozpatrzenia zgłoszonego przez stronę żądania wykupu nieruchomości. Art. 124 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi, iż jeżeli założenie lub przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji a także innych podziemnych, naziemnych i nadziemnych obiektów i urządzeń, uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać, aby odpowiednio starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej lub występujący z wnioskiem o zezwolenie na założenie lub przeprowadzenie ww. ciągów, przewodów i urządzeń, nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa, w drodze umowy, własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości. Z treści powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż nabycie nieruchomości może nastąpić tylko w drodze umowy. Oznacza to, iż spory na tym tle mogą mieć charakter cywilnoprawny, do rozpatrzenia których powołane są sądy powszechne. Wobec tego, iż w art. 124 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie ustanowiono kompetencji organów administracji publicznej, to w przypadku odmowy nabycia nieruchomości osoba uprawniona może tylko do sądu powszechnego wystąpić o zobowiązanie do nabycia nieruchomości (art. 64 kodeksu cywilnego). Prawomocne orzeczenie sądu zastąpi oświadczenie woli zobowiązanego do zawarcia umowy (art. 1047 § 1 k.p.c.) Wobec powyższego Wojewoda M. orzekł jak w sentencji. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w K. wniósł M. S. Podniósł w niej, że, jego zdaniem, z przepisu art.124 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać aby starosta nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy, własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości. Tymczasem Wojewoda odsyła go na drogę postępowania cywilno-prawnego. Twierdzi, że urzędnicy kpią sobie z niego mimo, że to on ma rację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). W świetle art. 1 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dlatego też kontroli legalności dokonują również z urzędu. Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 124 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stanowił on, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, że: " jeżeli założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać, aby odpowiednio starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, lub występujący z wnioskiem o zezwolenie, o którym mowa w ust. 2, nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa, w drodze umowy, własność albo użytkowanie wieczyste nieruchomości". Z przytoczonej powyżej treści przepisu ust. 5 art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami niezbicie wynika, że w okolicznościach wskazanych w tym przepisie nabycie nieruchomości może nastąpić tylko w drodze umowy. Użycie w treści przepisu sformułowania: "w drodze umowy" świadczy, że wszelkie spory w tym zakresie mają charakter cywilnoprawny. Zawieranie bowiem umów to niewątpliwie materia cywilnoprawna. Taki też charakter ma spór w niniejszej sprawie, skoro skarżący domagał się wykupu nieruchomości – działki nr 4841/2 - z uwagi na przebieg i posadowienie na niej słupa linii elektroenergetycznej i co za tym idzie niemożności wykorzystywania przez niego tej działki pod uprawę rolną. Do załatwiania zaś spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 2 § 1 i 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.c.). Wobec tego, skoro art. 124 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ustanowił kompetencji organów administracji publicznej, to w sytuacji odmowy nabycia nieruchomości osoba uprawniona może zwracać się tylko do sądu powszechnego występując o zobowiązanie do nabycia nieruchomości (art. 64 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.c.). Prawomocne orzeczenie sądu zastąpi bowiem oświadczenie woli zobowiązanego do zawarcia umowy (art. 1047 § 1 k.p.c.). Przepis art. 19 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej przestrzegania swojej właściwości rzeczowej, a więc zdolności do prowadzenia danego postępowania na każdym etapie i w sytuacji nawet jego długotrwałego rozpatrywania. Może się tak zdarzyć, że zmiana przepisów w toku trwającego postępowania pociągnie za sobą pozbawienie organu administracji publicznej zdolności do prowadzenia tego postępowania. Brak zdolności do prowadzenia sprawy lub też utrata tej zdolności w toku trwającego postępowania prowadzą do umorzenia postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem wówczas przedmiotu postępowania należącego do kompetencji organu administracji publicznej, a więc mamy przykład bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Zasadnie zatem organ odwoławczy, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne w tej sprawie jako bezprzedmiotowe. Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości ((Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.) przewidywała w art. 70 ust. 3 możliwość wywłaszczenia nieruchomości na której zostały przeprowadzone przewody i urządzenia przesyłowe. O wywłaszczeniu, odszkodowaniu i nadaniu nieruchomości zamiennej orzekał wówczas rejonowy organ rządowej administracji ogólnej (art. 48 w/w ustawy). Ustawa o gospodarce nieruchomościami, która zastąpiła co dopiero wzmiankowaną ustawę kwestie te uregulowała nieco odmiennie pozostawiając właścicielowi możliwość żądania wykupu własności lub użytkowania wieczystego w drodze umowy i nie ustanawiając kompetencji organom administracji publicznej. Organy administracji, mając zatem na względzie treść art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami zobowiązane były orzekać na jej podstawie w niniejszej sprawie. Argumenty długotrwałości postępowania oraz powoływanie się na wyrok NSA, sygn. akt: [...] nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Długotrwałość postępowania nie ma żadnego wpływu na ocenę trafności wydanego rozstrzygnięcia przez organ administracji związany przepisami obowiązującymi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia. Wzmiankowany natomiast przez skarżącego wyrok z dnia [...] 2000 r., sygn. akt : [...] dotyczy odrębnej sprawy. Mocą jego uchylona została bowiem decyzja Wojewody T. z [...] 1997 r. nr [...] oraz decyzja ją poprzedzająca z [...] 1997 r., nr RT[...] , którą stwierdzono, że ostateczna decyzja Naczelnika Gminy T. z [...] 1979 r., nr [...] o zezwoleniu Zakładowi Energetycznemu w R. na wejście w teren obejmujący m. In. Działkę nr 4841 w W. została wydana z naruszeniem prawa i odmówiono jej uchylenia. Wobec tego art. 153 p.p.s.a. nie ma zastosowania. Ocena prawna wyrażona w tym wyroku nie wiąże Sądu w rozpatrywanej sprawie. Podkreślić należy, że ocena taka wiąże sąd oraz organ zawsze w danej sprawie, w której działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił.