II SA/Kr 796/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Krystyna Daniel WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2018 r. sprawy ze skargi Firma A na decyzję Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody [...] – Dyrektora Zarządu Zlewni w K. z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty stałej za usługi wodne I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody [...] – Dyrektora Zarządu Zlewni w K. na rzecz strony skarżącej Firma A kwotę [...]zł (słownie: dwa tysiące pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, decyzją z dnia 13 kwietnia 2018 r., znak [...], działając na podstawie art. 273 ust. 6, w związku z art. 271 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 z późn. zm.), § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 roku, poz. 2502) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm.), po rozpatrzeniu reklamacji Spółki [...] Sp. z o.o. w K., od ustalenia opłaty stałej w informacji rocznej nr [...] – określił Spółce [...] Sp. z o.o. w K. na podstawie decyzji Marszałka Województwa z dnia 25 kwietnia 2012 r., znak: [...], za odprowadzanie wylotem C oczyszczonych wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia, ścieków bytowo-socjalnych wylotem nr II, ścieków socjalno - bytowych wylotem nr [...] za okres 1 stycznia 2018 r. - 31 grudnia 2018 r. opłatę stałą w wysokości 19 116 PLN (słownie zł: dziewiętnaście tysięcy sto szesnaście 0/100 groszy). W punkcie 2 decyzji wskazano, że opłatę należy uiścić w czterech kwartalnych ratach płatnych w następujących terminach: 1) za I kwartał – w terminie do 30 kwietnia 2018 r. w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...] [...] groszy); 2) za II kwartał – w terminie do 31 lipca 2018 r. w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...]); 3) za III kwartał – w terminie do 31 października 2018 r. w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...] [...] groszy); 4) za IV kwartał – w terminie do 31 stycznia 2019 r. w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...]y) – na rachunek Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 13 marca 2018 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na podstawie art. 271 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne ustalił dla Kopalni [...] Sp. z o.o. w K., w formie informacji rocznej nr [...] na podstawie decyzji Marszałka Województwa z dnia 25 kwietnia 2012 r., znak: [...], za: odprowadzanie oczyszczonych wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia wylotem C, ścieków bytowo-socjalnych wylotem nr II, ścieków socjalno-bytowych wylotem nr I, za okres 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r. opłatę stałą w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...]). Jednocześnie wskazano, że opłatę należy uiścić na rachunek Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w czterech kwartalnych ratach płatnych w następujących terminach: 1) za I kwartał – w terminie do 30 kwietnia 2018 r. w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...]); 2) za II kwartał – w terminie do 31 lipca 2018 r. w wysokości [...] PLN (słownie zł: [...] [...] 3) za III kwartał – w terminie do 31 października 2018 r. w wysokości [...] PLN (słownie [...]); 4) za IV kwartał – w terminie do 31 stycznia 2019 r. w wysokości [...] PLN ([...] Pismem z dnia 23 marca 2018 r. Spółka [...] Sp. z o.o. w K. złożyła reklamację od powyższej informacji Dyrektora Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, zarzucając organowi bezpodstawne naliczenie przedmiotowej opłaty rocznej. W reklamacji podniesiono, iż wody odprowadzane z wyrobiska górniczego (odwodnienie zakładu górniczego) stanowią "niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych" w rozumieniu art. 16 ust. 61 pkt e) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r – Prawo wodne; zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu wody kopalniane nie stanowią ścieków i w związku z tym nie podlegają opłatom, o których mowa w art. 270 ust. 8 tejże ustawy. Na skutek reklamacji Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 13 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 271 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, a także § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód powierzchniowych. Organ wskazał także na art. 16 pkt 61 lit. "e" ustawy – Prawo wodne. Zdaniem Dyrektora Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Decyzja Marszałka Województwa z dnia 25 kwietnia 2012 roku, znak: [...], o udzieleniu pozwoleń wodnoprawnych na odprowadzanie: oczyszczonych wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia wylotem C, ścieków bytowo-socjalnych wylotem nr II, ścieków socjalno-bytowych wylotem nr I, kwalifikuje wody z odwodnienia jako ścieki. Powołano przepisy dotyczące ścieków oraz wskazano na wskaźniki zanieczyszczeń. Zatem wód tych nie można uznać za niezanieczyszczone. Implikuje to nieuznanie reklamacji i konieczność określenia wysokości opłaty za usługi wodne w drodze decyzji. Dalej organ wyjaśnił, że opłata stała stanowi sumę opłat za: odprowadzanie wylotem C oczyszczonych wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia na kwotę [...]złotych (pkt 1), ścieków bytowo- socjalnych wylotem nr II na kwotę [...]złotych (pkt 2), ścieków socjalno-bytowych wylotem nr [...] na kwotę [...]złotych (pkt 3) i zaokrąglona do pełnego złotego. Zgodnie bowiem z art. 63 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, w związku z art. 300 ust. 1 ustawy Prawo wodne kwoty zaokrągla się do pełnych złotych w ten sposób, że końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 groszy pomija się, a końcówki kwot wynoszące 50 i więcej groszy podwyższa się do pełnych złotych. Opłata za pkt 1 została obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, wynoszącej 250 złotych na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 365 dni i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym w ilości 752 m3/h i wynoszącemu po przeliczeniu 0,20888889 m3/s. W informacji rocznej omyłkowo przyjęto ilość maksymalną dobową stąd odmienna kwota w decyzji. Natomiast maksymalna ilość ścieków (jak stanowią powołane przepisy) określona została wielkością godzinową i ta wielkość stanowi podstawę naliczenia. Opłata za pkt 2 została obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, wynoszącej 250.00 złotych na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 365 dni i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym w ilości Qmax = 15 000 m3/rok i wynoszącemu po przeliczeniu 0.00047565 m3/s. W informacji rocznej omyłkowo przyjęto ilość średnią dobową stąd odmienna kwota w decyzji. Natomiast maksymalna ilość ścieków (jak stanowią powołane przepisy) określona została wielkością roczną i ta wielkość stanowi podstawę naliczenia. Opłata za pkt 3 została obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, wynoszącej 250.00 złotych na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 365 dni i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym w ilości Q.max = 4000 m3/rok i wynoszącemu po przeliczeniu 0.00012684 m3/s. W informacji rocznej omyłkowo przyjęto ilość średnią dobową stąd odmienna kwota w decyzji. Natomiast maksymalna ilość ścieków (jak stanowią powołane przepisy) określona została wielkością roczną i ta wielkość stanowi podstawę naliczenia. Pismem z dnia 15 maja 2018 r. Spółka [...] Sp. z o.o. w K. zaskarżyła powyższą decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w części dotyczącej ustalenia opłaty stałej w wysokości [...] PLN za odprowadzenie wylotem C oczyszczonych wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego (Kopalni [...]") na podstawie decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia 25 kwietnia 2012 r., znak [...], kwestionując zarówno zasadność jej nałożenia jak i jej wysokość. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm.): 1) art. 16 ust. 61 pkt e – poprzez błędną jego wykładnię i konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez brak uznania wód kopalnianych – odprowadzanych z wyrobiska [...]" jako "(...) wód niezanieczyszczonych, pochodzących z odwadniania zakładów górniczych (...)"; przedmiotowe wody posiadają w opinii Spółki status "wód niezanieczyszczonych" z uwagi na brak w ich składzie czynników szkodliwych – co potwierdzają wyniki prowadzonych badań jakościowych, realizowanych na podstawie rygorów w/w pozwolenia wodnoprawmego (decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia 25 kwietnia 2012 r. znak [...]); w obecnych przepisach prawa – dotyczących zagadnień związanych z wodami – nie występuje definicja wód niezanieczyszczonych; 2) art. 279 pkt 3 poprzez jego błędne zastosowanie polegające na ustaleniu na tej podstawie opłaty stałej, w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W opinii Spółki ustalenie w ten sposób przedmiotowej opłaty, przy uwzględnieniu wyników badań jakościowych (....) oraz brzmienia treści tejże normy prawnej jest bezpodstawne, gdyż pozostaje w wyraźnej i zarazem oczywistej sprzeczności z sentencją tegoż przepisu; 3) art. 268 ust. 2, z którego wynika, iż opłaty za usługi wodne w odniesieniu do górnictwa odkrywkowego "ponosi się wyłącznie za pobór wód z ujęć wód podziemnych lub ujęć wód powierzchniowych, które nie należą do systemów odwadniania zakładów górniczych, poprzez jego błędne zastosowanie; 4) art. 271 ust. 5 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym obliczeniu – i tak nienależnej w opinii skarżącej – opłaty stałej. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz informacji rocznej ustalającej wysokość opłaty stałej za usługi wodne nr [...] z dnia 12 marca 2018 r., znak pisma [...], ustalającej wysokość opłaty stałej rocznej za usługi wodne z tytułu "odwodnienia zakładu górniczego [...]" – odprowadzenie wylotem C oczyszczonych wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia" oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca zaprezentowała argumentację na poparcie zarzutów skargi; została ona rozwinięta w późniejszym piśmie z dnia 10 lipca 2018 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ ustosunkował się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm., dalej pr.wod.), w szczególności art. 268 ust. 1 pkt 2, art. 271 ust. 5, a także § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 roku, poz. 2502). Pierwszy z wymienionych przepisów statuuje zasadę, w myśl której opłaty za usługi wodne uiszcza się za m.in. za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Drugi przepis stanowi, że wysokość opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i określonej w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalnej ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, wyrażonej w m3/s. Z kolei § 10 ust. 1 rozporządzenia precyzuje, że jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty stałej wynosi 250 zł na dobę za 1 m3/s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi. Abstrahując w tym miejscu od kwestii samej zasadności ustalenia opłaty stałej za usługi wodne w niniejszym przypadku (będzie o niej mowa niżej), należy zauważyć, że wysokość tej opłaty, w zakresie odprowadzania wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia wylotem C, została wyliczona – zdaniem Sądu – wadliwe. Pozwolenie wodnoprawne z dnia 25 kwietnia 2012 r. określa następujące wartości (ilości) odwodnienia: a) średniodobowo – 8 000m3/d, b) maksymalnie –18 000 m3/d, 752 m3/h i 2 640 000 m3/rok. Organ przyjął za punkt odniesienia maksymalną wartość godzinową (752 m3/h) i – dokonawszy przeliczenia na m3/s – uznał, że jest to "określona w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalna ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi". W ocenie Sądu, jest to nieprawidłowe, bowiem nie jest tak, że na podstawie odnośnego pozwolenia wodnoprawnego skarżąca może dokonywać odwodnienia i wprowadzać do rzeki wody z tego odwodnienia pochodzące w ilości będącej iloczynem liczby godzin składających się na 365 dni i maksymalnej godzinowej wartości (ilości) odwodnienia i wprowadzanych wód; innymi słowy, skarżąca nie może stale, przez cały czas "wykorzystywać" maksymalnej godzinowej wartości – wchodzi bowiem w rachubę drugie, nieco dalej idące ograniczenie w postaci maksymalnej wartości dobowej, i wreszcie trzecie, najdalej idące ograniczenie w postaci maksymalnej wartości rocznej. Zdaniem Sądu, wartość roczna, jako stanowiąca najdalej idące ograniczenie, winna być uznana za punkt odniesienia dla ustalenia "określonej w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalnej ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi". W ocenie Sądu, w tym kontekście nie ma znaczenia to, że maksymalna wartość roczna została wyraźnie wskazana tylko w pkt I pozwolenia wodnoprawnego i nie została transponowana do pkt II.3; wszak w pkt II.3 chodzi o wody pochodzące z odwodnienia, o którym mowa w pkt I (z ograniczeniem rocznym do 2 640 000m3). Zasadny okazał się zatem sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 271 ust. 5 pr.wod. Nawiązując do pozostałych zarzutów skarg, należy zauważyć, że świetle art. 16 pkt 61 lit e pr.wod. wprowadzane do wód lub do ziemi wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych są co do zasady ściekami. Wyjątek stanowią: 1) wody wtłaczane do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie; 2) wody niezanieczyszczone. Z kolei art. 279 pkt 3 pr.wod. stanowi, że zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi – ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l. Hipotezy powołanych przepisów mają charakter rozłączny – niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, o których mowa art. 16 pkt 61 lit e in fine pr.wod., nie są ściekami w rozumieniu ustawy; natomiast art. 279 pkt 3 pr.wod. dotyczy ścieków i przewiduje zwolnienie z opłat określonej ich kategorii. W ocenie Sądu, odprowadzanych przez skarżącą do rzeki [...] wód oczyszczonych, pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego, nie można utożsamiać z wodami niezanieczyszczonymi; te drugie są bowiem znamienne tym, że niejako pierwotnie są pozbawione zanieczyszczeń, a nie tym, że uzyskują swoje właściwości – w szczególności parametry zanieczyszczeń wskazane w pozwoleniu wodnoprawnym bądź w przepisach – w wyniku procesu oczyszczania. Rezultat wspomnianego procesu, nawet jeżeli owe parametry zachowuje, ma status wody oczyszczonej (a nie niezanieczyszczonej). W tym zakresie stanowisko organu jawi się jako trafne. Natomiast gdy idzie o kwestię spełniania przez odprowadzone przez skarżącą wody oczyszczone pochodzące odwodnienia zakładu górniczego (będące ściekami w rozumieniu ustawy) przesłanek z art. 279 pkt 3 pr.wod. organ nie umotywował swojego stanowiska ani pod względem prawnym (wykładnia przepisu), ani pod względem faktycznym – toteż nie poddaje się ono kontroli. Kwestia ta wymaga zatem wyjaśniania, a zaskarżoną decyzję trzeba w związku z tym uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 268 ust. 2 pr.wod. Sąd podziela stanowisko organu, że przepis ten dotyczy wyłącznie ponoszenia opłaty za pobór wód z ujęć wód podziemnych lub ujęć wód powierzchniowych, które nie należą do systemów odwadniania zakładów górniczych. Stan faktyczny niniejszej sprawy pozostaje zatem poza hipotezą reguły wynikającej ze wspomnianego przepisu. W ponownym postępowaniu w sprawie organ obowiązany będzie wyjaśnić i uzasadnić stanowisko co do istnienia lub braku w odniesieniu do skarżącej określonych w art. 279 pkt 3 pr.wod. przesłanek zwolnienia z opłat za usługi wodne; jeżeli uzna że są podstawy do określenia opłaty – przy jej obliczaniu uwzględni ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.