II SA/Kr 803/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 lutego 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania części budynku p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] lutego 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania części budynku zawarty został wniosek o zwolnienie Gminy D. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wniosek strony skarżącej nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 maja 2011 roku, pełnomocnikowi skarżącej został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPPr" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wartość majątku i środków finansowych Gminy D. wynosi 39.726.181,58 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 44.963.373,35 zł, zaś rok obrotowy 2010 Gmina zamknęła stratą w wysokości 2.323.696,10 zł. Stan dwóch rachunków bankowych Gminy w Banku [...] na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił łącznie 1.822.158,56 zł (odpowiednio: 1.595.349,84 zł i 226.808,72 zł). Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Wójt Gminy D. podniósł, iż budżet Gminy uchwalony przez Radę Gminy D. w dniu 25 lutego 2011 roku jest budżetem deficytowym. Na dzień 1 czerwca 2011 roku deficyt wynosi 3.310.884,38 zł i zostanie pokryty kredytami długoterminowymi. Ponadto zadłużenie Gminy w związku z planowanymi do realizacji inwestycjami wieloletnimi wzrasta z roku na rok. Planowane wydatki bieżące, wskutek m.in. wzrostu podatku od towarów i usług, inflację, a także obsługę długu są wysokie i wynoszą 23.892.768,17 zł. Ponadto plany finansowe Gminy D. opracowywane były w okresie październik – grudzień 2010 roku i nie uwzględniały kosztów sądowych, o których zwolnienie Gmina się zwraca. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom i podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) następuje, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Z treści tego przepisu wynika, że prawo pomocy ma charakter szczególny, dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa Gminy D. nie posiada znamion wyjątkowości. Ze złożonego oświadczenia wynika, że Gmina dysponuje środkami finansowymi zgromadzonymi na dwóch rachunkach bankowych w łącznej kwocie 1.822.158,56 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby konta bankowe były zablokowane, czy też zabezpieczone, zatem nie ma przeszkód w dysponowaniu zgromadzonymi na nich środkami. Biorąc pod uwagę wysokość dostępnych środków finansowych, która wielokrotnie przekracza wielkość kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu, stwierdzić należy, że kondycja finansowa strony skarżącej nie jest tak zła, jak ją wnioskodawca przedstawia. Argument strony skarżącej, iż planowane wydatki bieżące, wskutek m. in. wzrostu podatku VAT, inflacji a także obsługi długów są wysokie, nie mógł wpłynąć na odmienna ocenę orzekającego. Warto bowiem zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Zauważyć także należy, że oprócz środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych, Gmina D. dysponuje także majątkiem o wartości 39.726.181,58 zł oraz środkami trwałymi o wartości 44.963.373,35 zł. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem orzekającego pogląd ten pozostaje aktualny również w rozpoznawanej sprawie. W tym miejscu zaakcentować także wypada, iż zwolnienie od kosztów sadowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem każdy podmiot zamierzający wnieść skargę lub wziąć udział w sprawie winien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym opłat i odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Jednostka samorządu terytorialnego w swoim budżecie winna zabezpieczyć odpowiednie środki na pokrycie kosztów w sprawach sądowych. Planowanie bowiem wydatków bez uwzględnienia wskazanej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa całkowitego zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Podsumowując należy stwierdzić, że dokonana analiza sytuacji finansowej i stanu majątkowego Gminy D. nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Na rachunkach bankowych posiada bowiem środki finansowe w łącznej wysokości 1.822.158,56 zł, a dodatkowo dysponuje majątkiem trwałym znacznej wartości. Wykazana w roku 2010 strata nie oznacza, że nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).