II SA/Kr 804/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2015r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 8 września 2016r. skarżąca M. B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie swej skargi na postanowienie SKO z dnia 15 grudnia 2015r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą bardzo ubogą, wydatkuje większość osiąganych dochodów na utrzymanie, utrzymuje się jedynie z minimalnego, niepełnego wynagrodzenia. Wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Wskazuje na koszty utrzymania, leczenia, koszty dojazdu do pracy. Ponadto wskazuje, iż ma zobowiązania na łączną kwotę [...] zł w tut. Sądzie w związku z prowadzeniem szeregu postępowań sądowych. Jak wynika z danych i informacji z innych, licznych spraw prowadzonych w tut. Sądzie przez skarżąca - obecnie spłaca ona kredyt na zakup telewizora w racie miesięcznej [...] zł. Aktualnie wnioskodawczyni wskazuje na koszty energii elektrycznej [...] zł, telefon [...] zł, bilet miesięczny [...] zł, opłata za odpady [...] zł, opłata za wodę [..] zł, leki [...] zł, papier xero [...] zł, koszty wysyłki listów poleconych [...] zł. Skarżąca dołącza do wniosku szereg faktur i decyzji wymiarowych. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Zatrudniona jest w niepełnym wymiarze etatu z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł. W miesiącu lipcu 2016r otrzymała wynagrodzenie w wysokości [...] zł (chorobowe). Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada na zasadach współwłasności z T.i J. S. dom oraz nieruchomość rolną o pow. 15 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje, iż nie posiada samochodu ani nie prowadzi żadnych inwestycji. Wykazuje koszty : prąd – [...] zł, następnie [...] zł, woda – [...]zł, koszty opłat od skarg w sprawach prowadzonych przed tut. Sądem w łącznej kwocie [...] zł, leki – [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, koszt biletów [...] zł, rata kredytu na telewizor [...] zł. Wskazuje, iż pozostała z dochodu część finansów przeznaczana jest na wyżywienie, zakup środków czystości, bielizny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł pomimo, iż jako swój dochód wykazuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł – chorobowe. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 400 - 450 zł (opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych, czy tez wysyłki listów poleconych. Wskazane obecnie dodatkowe koszty poniesienia kosztów postępowań sądowoadministracyjnych w prowadzonych przez tut. Sądem licznych sprawach były do przewidzenia i ew. zaplanowania – a skarżąca wnosząc skargi kasacyjne musi liczyć się z tym, iż jeśli skarga kasacyjna będzie oddalona – poniesie stosowne koszty tegoż postępowania. Tym bardziej musi liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych – w szczególności na początku – należnego wpisu sądowego – od składanych szeregu skarg do tut. Sądu na decyzje czy postanowienia organów administracyjnych. Po przeprowadzeniu analizy dołączonych do szeregu wniosków składanych w sprawach prowadzonych przed tut. Sądem - dokumentów orzekający uznał zatem, iż skarżąca nie wykazała skutecznie, iż spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika. Z przedstawionych przez skarżącą danych pojawia się wątpliwość, czy skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo domowe sama. Świadczą o tym dokonywane przez nią opłaty za media – przedłożona aktualna informacja o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi – kwota 18 zł. Według dostępnego załącznika do uchwały Nr [...] Rady Miejskiej z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, iż opłata za gospodarowania odpadami liczona za gospodarstwo jednoosobowe wynosi 9 zł. Skarżąca musiała więc zadeklarować dwie osoby w gospodarstwie domowy, stąd naliczona opłat 18 zł. Podobnie ma się sprawa z analizowaną fakturą VAT nr [...] z dnia 21 kwietnia 2016 r. za dostawę wody na kwotę [...] zł. Opłata ta obejmuje zużycie wody w okresie od 28 stycznia 2016 r do 18 kwietnia 2016 r. Wskazana ilość zużytej wody to 33 m3, dzieląc zużycie na 3 daje to miesięcznie 11,3 m3, a przyjęta norma miesięczna dla gospodarstwa jednoosobowego wynosi 3,5 m3 wody. Tak samo w przypadku rachunku za energię elektryczną, wskazana kwota to wcześniej [...] zł – aktualnie [...] zł, następnie [...] zł z pewnością nie dotyczy deklarowanego przez skarżącą gospodarstwa jednoosobowego. Jest to zdaniem orzekającego istotne, biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Będąc w takiej sytuacji skarżąca czyniłaby znaczne oszczędności w prowadzonym przez siebie gospodarstwie domowym, a z przedłożonych do licznych spraw rachunków ten fakt nie wynika. Daje to uzasadnione wątpliwości zdaniem orzekającego, co do tego, czy prowadzi ona gospodarstwa domowego sama, czy z innymi osobami – w szczególności synem, których dochodów nie ujawnia. Orzekający pragnie podkreślić, iż przedstawione rachunki wskazują na realne zużycia a nie prognozy czy opłaty abonamentowe. Orzekający nie dał wiary skarżącej, iż prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, skoro ponosi opłatę za śmieci w Gminie, także za syna czyli za dwie osoby zamieszkujące przedmiotową nieruchomość (vide: art. 6h i 6j ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2016. 250 t.j.). Trudno więc przyjąć, że obowiązek ten skarżąca realizuje tylko "dla zadowolenia T. S.". Nie mniej należy zauważyć, że nawet gdyby owe koszty ponosiła tylko "dla zadowolenia T. S." to znaczy, że stać ją i godzi się na dodatkowe wydatki, które w takiej sytuacji trudno uznać za konieczne. W związku z powyższym, wskazać należy, iż skarżąca nie ujawniła całokształtu swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nie podała jakie dochody uzyskuje jej syn. Wymaga podkreślenia, iż skarżąca przedstawia także szereg rachunków za rzeczy, które nie mają charakteru koniecznych wydatków tj. opłaty poligraficzne, za tusz, opłaty za wysyłanie listów czy też opłaty związane z zaciągniętym kredytem. W tym miejscu trzeba także zaznaczyć, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów (orzekającemu znane jest z urzędu, iż skarżąca zaciągnęła kredyt na zakup telewizora) nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów – szczególnie w całości, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Kredyty, pożyczki świadczą bowiem o zdolnościach kredytowych strony, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy w całości (post. NSA z 28.06.05 II GZ 56/05). Nie stanowią też wydatków koniecznych opłaty za zakup papieru do druku itp. Orzekający w związku z wątpliwościami jakie zrodziły się po analizie przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie jest w stanie ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej i bytowej, rodzinnej skarżącej, a fakt prowadzenia przez skarżącą szeregu postepowań przed tutejszym Sądem pozwala na wniosek, iż musi się ona liczyć z kosztami do jakich jest zobowiązana ustawą, gospodarując swym dochodem w taki sposób aby umożliwić prowadzenie tychże postepowań. Argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).